Gerçi ey dil yâr içün yüz verdi yüz mihnet sana

Gönlü yüzlerce mihnete rağmen sevgiden dönmediği için över; aşk derdine sağlık olmadığını, beden hapsinden çıkışı ve ibadet yönelişini aşkı terk etme ihtimaliyle sorgular.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gerçi ey dil yâr içün yüz verdi yüz mihnet sana

   Zerrece kat'-ı mahabbet etmedün rahmet sana

   1Ey gönül, sevgili için yüz gösteren yüzlerce mihnete rağmen

   2sevgiden zerrece vazgeçmedin; sana rahmet olsun.

   Matla gönle döner ve ona rahmet diler: yüz mihnete rağmen sevgiden zerre kadar vazgeçmemiştir. “Yüz” sözcüğünün iki ayrı anlamda yinelenmesi, mihnetin sayısını ve yönünü aynı dizede taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Işk ehlin âteş-i hicrâna eylersen kebâb

   Döne döne imtihân etdün budur âdet sana

   1Aşk ehlini ayrılık ateşinde kebap edersin;

   2döne döne sınamak senin âdetindir.

   İkinci beyit aşkı bir sınav düzeni gibi anlatır: ayrılık ateşinde kebap etmek onun âdetidir. “Döne döne” ifadesi bunun tekrarlanan bir yöntem olduğunu bildirir; alışkanlık, keyfîlikten daha ağırdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Saklama nakd-i gam-ı ışkını ey cân zâhir et

   Kim verem habs-i bedenden çıkmağa ruhsat sana

   1Ey can, aşk gamının sermayesini saklama, ortaya çıkar;

   2ki beden hapsinden çıkman için sana izin vereyim.

   Üçüncü beyit cana bir teklif sunar: gam sermayesini açığa çıkar, karşılığında beden hapsinden çıkış izni al. Gizlenen dert burada değiş tokuşa girebilen bir birikim gibi düşünülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Çâre-i bihbûdumu sordum mu'âlicden dedi

   Derd derd-i ışk ise mümkin degül sıhhat sana

   1İyileşme çaremi doktora sordum; dedi ki:

   2Dert aşk derdiyse sana sağlık mümkün değildir.

   Dördüncü beyit hekimi konuşturur ve hükmü ondan aldırır: dert aşk derdiyse şifa yoktur. Tıbbın kendi ağzından gelen bu ret, iyileşme umudunu dışarıdan bir otoriteyle kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dutaram yarın kıyâmetde habîbüm dâmenün

   Mest isen gaflet şarâbından bu gün möhlet sana

   1Yarın kıyamette sevgilimin eteğine yapışırım;

   2bugün gaflet şarabıyla sarhoşsan sana mühlet.

   Beşinci beyit zamanı kıyamete atar: eteğe yapışmak yarına bırakılır, bugün ise mühlet sayılır. Gaflet şarabıyla sarhoşluk, hesabın ertelendiği ama silinmediği bir ara dönem olarak konur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   İncidür nâlem seni veh n'ola ger bir tîğ ile

   Çeşm-i cellâdun ede ihsân mana minnet sana

   1İniltim seni incitiyor; ne çıkar, cellat gözün

   2bir kılıçla bana ihsanda bulunsun; sana minnet.

   Altıncı beyit inlemenin karşı tarafı incittiğini kabul eder ve çözümü sunar: cellat göz bir kılıçla işini bitirsin. Karşılıklı minnet dili, öldürülmeyi bir iyilik alışverişine dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Sende dün gördüm Fuzûlî meyl-i mihrâb-ı namâz

   Terk-i ışk etmek mi istersen nedür niyyet sana

   1Ey Fuzûlî, dün sende namaz mihrabına yöneliş gördüm;

   2Aşkı terk etmek mi istiyorsun, niyetin nedir?

   Makta soruyu şairin kendisine yöneltir: mihraba yönelmek aşkı bırakma niyeti midir? İbadet ile aşk arasında kurulan bu gerilim hükme bağlanmaz; beyit cevaptan çok kuşkuyu taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle