Hüsnün oldukca füzûn ışk ehli artuk zâr olur

Güzellik arttıkça aşkın ve iniltinin çoğaldığını söyler; aşk derdini hastalık değil doğrulma, muhabbet şarabını da ayıltan bir içki gibi tersine çevirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hüsnün oldukca füzûn ışk ehli artuk zâr olur

   Hüsn her mikdâr olursa ışk ol mikdâr olur

   1Güzelliğin arttıkça aşk ehli daha çok inler;

   2güzellik ne kadar olursa aşk da o kadar olur.

   Matla bir oran cümlesi kurar: güzellik arttıkça inilti de artar. İkinci dize aynı ilişkiyi ölçü diliyle yineler; “mikdâr” sözcüğünün iki kez geçmesi aşkı güzelliğin birebir karşılığı hâline getirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cennet içün men' eden âşıkları dildârdan

   Bilmemiş kim cenneti âşıklarun dîdâr olur

   1Âşıkları sevgiliden cennet uğruna meneden kişi

   2âşıkların cennetinin sevgilinin yüzü olduğunu bilmemiştir.

   İkinci beyit cenneti bir engel sayar: âşığı sevgiliden alıkoyan vaat, âşığın gözünde zaten sevgilinin yüzüdür. Vaat ile mevcut karşılaştırılınca dinî ödül, elde olanın kopyası gibi kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Işk derdinden olur âşık mizâcı müstakîm

   Âşıkun derdine dermân etseler bîmâr olur

   1Âşığın mizacı aşk derdiyle doğrulur;

   2âşığın derdine çare etseler hasta olur.

   Üçüncü beyit tıbbı tersine çevirir: dert mizacı düzeltir, tedavi hastalık yapar. “Müstakîm” sözcüğü doğrulmayı bildirir; sağlıklı sayılan durum burada âşığın hasta görünen hâlidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Zâhid-i bî-hod ne bilsün zevkini ışk ehlinün

   Bir aceb meydür mahabbet kim içen hüşyâr olur

   1Kendinden geçmiş zahit, aşk ehlinin zevkini ne bilsin?

   2Muhabbet öyle şaşılası şaraptır ki içen ayık olur.

   Dördüncü beyit zahidi tanıklıktan düşürür ve muhabbeti şaraba benzetir. Şaşırtıcı olan sonuçtur: içen sarhoş olmaz, ayılır. Meyhane sözlüğü aynı sözcüklerle ters yönde çalıştırılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Işk sevdasına sarf eyler Fuzûlî ömrünü

   Bilmezem bu hâb-ı gafletden kaçan bîdâr olur

   1Fuzûlî ömrünü aşk sevdasına harcar;

   2bu gaflet uykusundan ne zaman uyanır, bilmem.

   Makta ömrün nereye harcandığını bildirir, ardından bir soru bırakır. “Hâb-ı gaflet” uyanışı belirsiz bir zamana atar; şair, önceki beyitlerdeki kesin hükümlerin ardından kendi durumunu askıda tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle