Dem-i subh irdi getür bâdeyi sohbet demidür

Sabah şarap ve sohbet çağrısı getirirken sevgilinin rakiplerle yakınlığı kıskançlığı yükseltir; gönül çeng, ney ve saç bağı imgeleri içinde ayrılığın vaktini seslendirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dem-i subh irdi getür bâdeyi sohbet demidür

   Mey-i nâb ile pür it sagarı ‘işret demidür

   1Sabah vakti geldi; şarabı getir, sohbet zamanıdır;

   2kadehi saf şarapla doldur, eğlence zamanıdır.

   Sabahın gelişi ışık tasvirinden önce sohbet ve işret takvimi olarak duyurulur. Saf şarapla dolacak kadeh, günün başlangıcını toplu meclise çevirir. Emir kipleri sakiyi harekete geçirir; zamanın hakkı, beklemek değil paylaşılan neşedir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yâr ise mahrem-i agyâr göñül hem-dem-i zâr

   Gözlerüm kan akıdursa n’ola gayret demidür

   1Sevgili rakiplerin sırdaşı, gönül ise inleyişin yoldaşı olmuş;

   2gözlerim kan akıtsa şaşılır mı, kıskançlık zamanıdır.

   Sevgili rakiplerin mahremi, gönül ise inleyişin yoldaşı olmuştur. Gözlerin kan akıtması kıskançlık zamanının aşırı ama tutarlı sonucudur. Matladaki neşeli meclis hemen bozulur; âşığın payı sohbette yakınlık değil yalnız acı sesi olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Çok belâ çekdi senüñ çeng-i gamunda dil-i zâr

   Nâyveş nâleler eylerse şikâyet demidür

   1İnleyen gönül, senin gamının pençesinde çok belâ çekti;

   2ney gibi inlerse bu, şikâyet zamanıdır.

   Gönül sevgilinin gamının pençesinde çok bela çekmiştir; ney gibi inlemesi şikâyet zamanını bildirir. ‘Çeng’ hem pençeyi hem çalgıyı, ney benzetmesi de acının sesini çağrıştırır. İç yara meclisin musikisine dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   ‘Aşkuñı saklar idüm sînede ammâ şimdi

   Âh idersem beni ‘ayb eyleme fürkat demidür

   1Aşkını göğsümde saklardım ama şimdi

   2ah edersem beni ayıplama, ayrılık zamanıdır.

   Âşık sevgisini göğsünde saklamıştır; ayrılık gelince ahını gizleyemez ve ayıplanmamak ister. İçte tutulan sır, zamanın baskısıyla sese dönüşür. ‘Fürkat demidir’ ifadesi, açığa çıkan duyguyu irade zayıflığı değil ayrılığın doğal sonucu sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mihneti dil ser-i zülfinde çeker ey Bâkî

   Kâfiristâna düşen kimsede mihnet demidür

   1Ey Bâkî, gönül sıkıntıyı sevgilinin saçının ucunda çeker;

   2kâfir ülkesine düşen kişi için sıkıntı zamanıdır.

   Gönül sıkıntıyı sevgilinin saçının ucunda çeker; bu yer, kâfir ülkesine düşen kişinin zorluğuna benzetilir. Saçın koyuluğu ve dolaşıklığı tarihsel yabancı ülke mecazına dönüşür. Modern yorum benzetmeyi inanç grubuna yönelik hüküm olarak genişletmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle