Derde Düşseñ Dertlere Dermân Olan Bilmez Mi Ya

Bilmez mi ya sorusu, aşk dershanesinden Mûsâ ile Hızır'a ve haşr-terazi imgelerine uzanan bilme sınavını tekrar tekrar kurar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Derde düşseñ dertlere dermân olan bilmez mi ya

   Bahş iden cânın ‘aceb cânân olan bilmez mi ya

   1Derde düşsen, dertlere deva olan bilmez mi?

   2Canı bağışlayan, canan olan bunu bilmez mi?

   Şiir bir soruyla açılır ama cevap beklemez; redif her beyitte aynı karşılığı zaten içinde taşır. Canı bağışlayanın canan olarak anılması, dermanın dışarıdan getirilen bir ilaç değil, veren kişinin kendisi olduğunu söyler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   ‘Işkıñıñ ders-hânesin sorsañ bugün ‘âriflere

   Dir ledünnî dersine sultân olan bilmez mi ya

   1Bugün âriflere aşkın dershanesini sorsan,

   2ledün dersine sultan olan bilmez mi?

   Aşk bir duygu olarak değil, dershanesi bulunan bir öğretim alanı gibi kurulur; soru sorulacak yer de âriflerdir. Ledünnî ders bu okulun en üst basamağı sayıldığı için, bilginin kaynağı çalışmaktan çok bağış olarak gösterilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sen bu ‘ilmiñ nakşını elvân idelden añla sen

   Men ‘arefden okuyup ‘irfân olan bilmez mi ya

   1Bu bilginin nakşını renk renk edenden anla;

   2‘Men aref’i okuyup irfan sahibi olan bilmez mi?

   Bilgi bir metin değil, renklendirilmiş bir nakış olarak resmedilir; anlamak da okumaktan çok bakmayı gerektirir. “Men ‘aref” göndermesi bu bakışın yönünü dışarıdan içeriye çevirir: tanınacak ilk şey kişinin kendisidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hakk-ile biñ bir kelâm itmiş iken Mûsâ gibi

   Hızra yoldâş oldı ol ‘İmrân olan bilmez mi ya

   1Mûsâ gibi Hakk ile bin bir söz etmişken,

   2Hızır'a yoldaş olan İmran oğlu bilmez mi?

   Beyit, doğrudan konuşmuş olmanın bile yolculuğu gereksiz kılmadığını söyler: Mûsâ yine de bir yoldaş arar. Böylece bilgi bir kez alınıp bitirilen bir şey değil, birlikte yürünerek sınanan bir şey olarak konumlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Haşr u neşri bunda görmezseñ sırâtu’l-müstakîm

   O kerem fetvâların mîzân olan bilmez mi ya

   1Haşri ve neşri burada görmezsen, doğru yolun

   2o lütuf hükümlerine terazi olan bilmez mi?

   “Bunda” sözcüğü mahşeri ileri bir tarihe değil şimdiye çeker; görülmesi istenen şey gelecekteki olay değil, onun buradaki karşılığıdır. Terazi imgesi hükmü ölçmeye bağlarken “kerem” sözcüğü aynı hükmü merhamet tarafına yatırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gel erenler bir birine bir mukâbil olmağa

   Şeyh Hulûsî vahdete mihmân olan bilmez mi ya

   1Gel, erenler birbiriyle karşılaşsın;

   2ey Şeyh Hulûsî, vahdete konuk olan bilmez mi?

   Kapanışta çağrı karşılaşmayadır: erenlerin birbirinin karşısına geçmesi bilgiyi tek kişilik olmaktan çıkarır. Vahdete “mihmân” olmak ise kalıcı bir mülkiyet değil, ağırlanmayı kabul eden geçici bir konumdur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle