Dîvâne-i sahrâ-rev-i pür-cûş u hurûşuz

Çölde coşan divanelerin çoğul sesiyle kurulan gazel, akla minnet etmeyen gönlü Hüdhüd ve Mecnun imgelerine bağlar; gam ülkesinden ayrılık ateşine, arının iğnesinden kulağın inzivasına ilerler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dîvâne-i sahrâ-rev-i pür-cûş u hurûşuz

   Minnet o Hûdavende ki bî-minnet-i hûşuz

   1Çölde dolaşan, coşup çağlayan divaneleriz;

   2o Allah’a şükür ki akla minnet etmeyiz.

   Konuşanlar çölde dolaşan, coşup çağlayan divanelerdir; Allah’a şükrederler ki aklın lütfuna muhtaç değillerdir. Çoğul ‘biz’ sesi kişisel taşkınlığı ortak yol hâline getirir. Aklı değersizleştirmekten çok aşk tecrübesinin onun onayına ihtiyaç duymadığı ilan edilir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gerçi Cem-i hüsne dilimiz Hüdhüd-i peygam

   Mecnûn gibi lâle-be-ser hâne-bedûşuz

   1Gönlümüz güzellik Cem’ine haber taşıyan Hüdhüd olsa da

   2Mecnun gibi başımızda lale, evsiz yurtsuzuz.

   Gönül güzellik hükümdarı Cem’e haber götüren Hüdhüd olsa da topluluk Mecnun gibi başında lale taşıyan evsiz gezginlerdir. Haberci kuş yön bulur, Mecnun ise yerleşik mekândan vazgeçer. Bilgi ve yurtsuzluk aynı gönül hareketinin iki yüzü olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ol çeşm-i siyeh mest-i harâb etdi dili hayf

   Meyhâne-i takvâda dahı bâde-fürûşuz

   1O kara göz, ne yazık, gönlü perişan bir sarhoşa çevirdi;

   2biz takva meyhanesinde bile şarap satanlarız.

   Kara göz gönlü perişan sarhoşa çevirince konuşanlar takva meyhanesinde bile şarap satar. Tarihsel rindlik imgesi güncel içki veya inanç hükmü değildir; en disiplinli alanın bile aşk etkisiyle kendi karşıtına dönüşmesini anlatır. Göz bütün mekânın kuralını değiştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şâhenşeh-i iklîm-i gam-ı dîv-sipâhız

   Hûriş-fiken-i ma‘reke-i saff-ı sürûşuz

   1Dev ordulu gam ülkesinin hükümdarıyız;

   2melek saflarının savaşında kargaşa çıkaranlarız.

   Topluluk dev ordulu gam ülkesinin hükümdarı ve melek saflarının savaşında kargaşa çıkaran güç diye kendini tanıtır. Askerî-ruhani mübalağa güncel şiddet çağrısı değildir. Gamın büyüklüğü ile manevi düzeni sarsan coşku, çoğul sesin sınır tanımayan kudretini kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gülgûne-i ruhsâr-ı hevesidir dil-i pür-hûn

   Oldukda kebâb âteş-i hicrâna hamûşuz

   1Kan dolu gönül, hevesin yanağına sürülen allıktır;

   2ayrılık ateşinde kebap olduğumuzda suskunuz.

   Kan dolu gönül hevesin yanağına sürülen allık olur; ayrılık ateşinde kebap olduğunda ise susar. İç kan dış güzelliğin boyasına dönüşürken yanma sesi keser. Coşkulu gazeldeki ilk sessizlik, acının en ileri derecesinde sözün tükenmesini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hâr-âver olan gülden alıp feyz-i çü zenbûr

   Bîgâneye nîşiz velî hum-hâneye nûşuz

   1Diken getiren gülden arı gibi feyiz alırız;

   2yabancıya iğneyiz, fakat meyhaneye tatlı içkiyiz.

   Arı gibi diken getiren gülden feyiz alınır; konuşanlar yabancıya iğne, meyhaneye ise tatlı içkidir. Gül hem besin hem diken verir, arı da bal ve iğneyi birlikte taşır. Dostluk mekânına tat, dışarıdaki yabancıya savunma yöneltilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Devr-i dehen etmese nola nutkumuz Es‘ad

   Biz sâkin-i uzlet-gede-i kûşe-i gûşuz

   1Ey Es‘ad, sözümüz ağızdan ağıza dolaşmasa ne çıkar;

   2biz kulağın köşesindeki inziva evinin sakinleriyiz.

   Es‘ad’ın sözü ağızdan ağıza dolaşmasa da konuşanlar kulağın köşesindeki inziva evinde yaşar. Yaygın şöhret yerine dinlenilen iç alan seçilir. ‘Devr-i dehen’ kamusal dolaşımı, ‘kûşe-i gûş’ sessiz kabulü anlatır; şiir az kişiye ulaşsa da işitmede kalıcı yer bulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle