Divâneyim Aklım Kalmadı Serde

Aklını sevgiliye kaptıran Âşık, aşk denizine açılışından terk edilişine kadar yaşadığı yıkımı anlatır; sevgilinin yüzü, gamzesi ve hayali kalıcı yara bırakır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Divâneyim aklım kalmadı serde

   Bir kaşları keman aldı da gitti

   1Deliyim, başımda akıl kalmadı;

   2Keman kaşlı biri aklımı alıp gitti.

   Akılsız kalma ile yay kaşlı güzelin çekip gitmesi, deliliğin sebebini ilk iki dizede doğrudan birleştirir. Aklın kaybı sevgilinin çekip gidişiyle açıklanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Aşkın deryasına açuben yelken

   Bî kıyas ummâna daldı da gitti

   1Aşk denizine yelken açıp

   2Ölçüsüz bir ummana dalıp gitti.

   Yelken açmak gönüllü başlangıcı, ölçüsüz ummana dalmak ise aşkın denetlenemeyen derinliğini gösterir. Denizin ölçüsüzlüğü aşkın denetlenemezliğini büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yârin şehrine uğrar ise yolum

   Yüz sürüp pâyine arzedem hâlim

   1Yolum sevgilinin şehrine uğrarsa

   2Ayağına yüz sürüp hâlimi anlatayım.

   Sevgilinin şehrine düşecek yol, ayağına yüz sürüp hâl sunmayı kavuşmanın alçak gönüllü biçimi yapar. Yüz sürmek kavuşma umuduna teslimiyet tonu verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ahdine durmadı şol kanlı zâlim

   Beni ferdâlara saldı da gitti

   1O kanlı zalim sözünde durmadı;

   2Beni yarınlara bırakıp gitti.

   Ahdini bozan sevgili, anlatıcıyı kesin bir ayrılıktan çok bitmeyen yarınlara erteleyerek terk eder. Erteleme, ayrılığı bitmeyen yarınlar hâline getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Medhini ederim doluda câmda

   Nazîri bulunmaz Urum’da Şam’da

   1Dolu kadehte de onun övgüsünü söylerim;

   2Rum’da da Şam’da da eşi bulunmaz.

   Övgünün kadehte de sürmesi, sevgilinin Rum’dan Şam’a eşsiz sayıldığı geniş bir ün coğrafyası kurar. Rum ile Şam bu eşsizlik iddiasının sınırlarını genişletir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sevdâlı bülbülüm kaldım figanda

   Gül gibi yüzüme güldü de gitti

   1Sevdalı bir bülbül gibi feryatta kaldım;

   2Yüzüme gül gibi gülümsedi ve gitti.

   Feryatta kalan bülbüle bir kez gülümseyen yüz, kısa sevincin ardından daha derin bir yalnızlık bırakır. Bir anlık gülüş bülbülün sonraki feryadını ağırlaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Zâlim felek yine gösterdi işler

   Gözlerimden akar kan ile yaşlar

   1Zalim kader yine türlü işler gösterdi;

   2Gözlerimden akar kan ile yaşlar.

   Feleğin işi gözyaşını kana çevirirken dış yazgı ile bedensel acı aynı yıkımda buluşur. Kanlı yaş, feleğin etkisini bedende görünür kılar. Böylece soyut kader, gözden akan somut ve ürpertici bir iz bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Yüreğimdeki yârelerim işler

   Gamzesi sînemi deldi de gitti

   1Yüreğimdeki yaralarım sızlar;

   2Yan bakışı göğsümü delip gitti.

   İşleyen yaralar ile göğsü delen gamze, bakışın hem eski acıyı uyandıran hem yeni yara açan silah olduğunu söyler. Gamze eski yaraları yeniden işleten ikinci bir silahtır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bârekâllah ne hoş yaraşır allar

   Leplerinden akar sükkerle ballar

   1Maşallah, kırmızılar ona ne güzel yakışır;

   2Dudaklarından şeker ve bal akar.

   Al giysi ve şeker dudak övgüsü, terk edilişin ortasında sevgilinin çekiciliğinin hâlâ eksilmediğini gösterir. Güzellik övgüsü terk edilme acısına rağmen sürer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Der Âşık eğnine aldığım şallar

    Hayali gözümde kaldı da gitti

    1Âşık der ki: Omzuna aldığım şalların

    2Hayali gözümde kaldı, kendisi gitti.

    Mahlasla anılan şallar geçmiş yakınlığı, gözde kalan hayal ise artık yalnız bellekte süren sevgiliyi taşır. Gözde kalan görüntü, ayrılığın son kalıntısıdır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle