Ecell-i Zâtıdır A‘lâ Muhammed Mustafâ Sensin

Sensin redifli na‘t, Muhammed'i güzelliğin mumu, peygamberlerin şahı ve sonsuz şefaatçi olarak över; dördüncü beyitte övgü, gören ile görüleni tek varlıkta birleştiren en uç ifadeye varır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ecell-i zâtıdır a‘lâ Muhammed Mustafâ sensin

   Tecellî pâkidir hâlâ dîdârı ol rızâ sensin

   1En yüce zât Muhammed Mustafâ sensin;

   2tecellisi arıdır; şimdi görünen yüz ve rıza sensin.

   Na‘t ilk beyitte hem adı hem redifi yerleştirir: övgünün bütün yüklemleri “sensin” ile doğrudan muhataba döner. “Hâlâ” sözü tecelliyi geçmişte kalmış bir olay olmaktan çıkarır; görünen yüz de ondan duyulan rıza da şimdiki zamandadır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cemâliñ şem‘idir devrân kamer şems oldurur pervân

   Melâik ins ü cinn hayrân o şâh-ı enbiyâ sensin

   1Devran, güzelliğinin mumudur; ay ile güneşi pervane eder;

   2melekler, insanlar ve cinler hayrandır; peygamberlerin hükümdarı sensin.

   Beyit bir mum sahnesi kurar ve ölçekleri altüst eder: devran mum, ay ile güneş onun çevresinde dönen pervanedir. Işık kaynağı gökte değil, övülen kişinin yüzündedir. İkinci dize hayranlığı melek, insan ve cin olmak üzere bütün varlık sınıflarına yayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bize zâtıñ hidâyetdir iren hüsnüñe devletdir

   Görenler bunda hayretdir nazar-gâh-ı safâ sensin

   1Zâtın bize yol gösterir; güzelliğine erişmek saadettir;

   2görenler burada hayrete düşer; huzur bakışının yeri sensin.

   Bu beyit üç ayrı karşılığı sıraya koyar: zât yol gösterir, güzelliğe erişmek saadettir, görmek hayret bırakır. “Bunda” sözü bu üçünün de öbür dünyaya ertelenmediğini söyler. Kapanıştaki “nazar-gâh” ise bakışın hem yöneldiği hem dinlendiği yerdir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Görinen oldur ol gören Ehad'den bir nidâ kılan

   Mekândan lâ-mekân olan bi-zâtihi Hudâ sensin

   1Görünen de gören de odur; Ehad'den seslenen bir nida vardır;

   2mekândan mekânsızlığa geçen, zâtıyla Tanrı sensin.

   Beyit gören ile görüleni tek varlıkta birleştirir ve mekândan mekânsızlığa geçişi anlatır. Son dizedeki “bi-zâtihi Hudâ sensin”, tarihsel na‘t dilinin en uç övgüsüdür ve beyti vahdet söyleminin sınırına taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ezelden âhiri sensin bi-zâtıñ kânına kânsın

   Şefâ‘at bahr-ı bârânsıñ şefî‘-i bî-nihâ sensin

   1Ezelden sona dek sensin; kendi zâtının kaynağına kaynaksın;

   2şefaat yağmurunun denizisin; sonsuz şefaatçi sensin.

   Zaman burada iki uçtan kapatılır: ezelden âhire kadar aynı muhatap durur. “Kânına kânsın” ifadesi kaynağı kendi içinde katlar; övülen kişi kendi kaynağının da kaynağıdır. Şefaat ise yağmurla deniz arasında ölçülür, yani hem yukarıdan iner hem sonu görünmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hulûsî kemteriñ şâhım şefâ‘at kıl bize mâhım

   Nişânı bî-nişân âhım cihâna pür-ziyâ sensin

   1Şahım, aciz Hulûsî kulunum; bize şefaat et, ey ayım;

   2işareti işaretsiz olan âhım gibi, dünyayı ışıkla dolduran sensin.

   Makta önce kişiselleşir: şair kendini “kemter” sayar ve şahına seslenir. Ama dilek tekil değildir; şefaat kendisi için değil “bize” istenir. Son dizede kendi âhını “nişânı bî-nişân” diye tarif etmesi, iz bırakmayan bir iniltiyi dünyayı ışıkla dolduran kişinin karşısına koyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle