Ey Güzel ‘Aşk ‘Âleminden Seyrân Olup Da Gelseñ

Aşk âleminden gelen yolcuyu nefsi bilmeye, vahdet şarabından içmeye ve ledün dersini almaya çağıran gazel, sonunda bütün renklerden soyunmuş yalın bir hâl ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey güzel ‘aşk ‘âleminden seyrân olup da gelseñ

   Nefsiñi bilseñ bu ilde kurbân olup da gelseñ

   1Ey güzel, aşk âleminde seyredip de gelsen;

   2bu ülkede nefsini bilip kurban olarak gelsen.

   Matla bütün şiiri bir dilek kipine bağlar: gelsen. Gelmek şartsız değildir; seyir ile kurban aynı yolculuğun iki ucudur. ‘Bu il’ sözü, nefsin bilinip verileceği yeri öteki dünya değil içinde bulunulan yurt yapar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Rabbisin âgâh olanlar ‘ayne’l-yakîn olunca

   Kenz-i sırrıñ haznesinden hayrân olup da gelseñ

   1Uyanık olanlar Rabbini görür gibi kesin bilince,

   2sır hazinesinden hayran olup da gelsen.

   İkinci beyit bilgiyi derecelendirir: uyanıklıktan ayne’l-yakîne, yani duymaktan görmeye geçilir. Hazineden dönen kişi mal değil hayret taşır; sır alındığında azalmadığı için çıkışta elde kalan tek şey şaşkınlıktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sor bu istiğrâk içinde vahdet meyin kanınca

   Nûş idüp kevser lebinden mestân olup da gelseñ

   1Bu dalış içinde birlik şarabına kanınca sor;

   2Kevser dudağından içip sarhoş olarak gelsen.

   Üçüncü beyit soruyu dalışın ortasına yerleştirir: kanmadan sorulmaz. İstiğrak batmak demektir, sarhoşluk ise batıştan sonra su yüzüne çıkan hâldir; içmek ile boğulmak arasındaki sınır burada bilinçli olarak silinir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   ‘İlm ü ‘irfân ‘ilmine görseñ mektebe varınca

   Ol ledünnüñ dersin andan ‘irfân olup da gelseñ

   1Mektebe varınca ilim ve irfan bilgisini görsen;

   2orada ledün dersini alıp irfan olarak gelsen.

   Dördüncü beyit mektebi bir eşik gibi kullanır: içeri ilim öğrenmeye girilir, dışarı irfan olarak çıkılır. Ledün dersi kitaba yazılmadığı için öğretmen ile ders aynı şeydir; öğrenen de öğrendiği şeye dönüşerek geri gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Şeyh Hulûsî merd izinden mürşid özin irince

   Dürli elvân renklerinden ‘üryân olup da gelseñ

   1Ey Şeyh Hulûsî, yiğidin izinden mürşidin özüne erişince,

   2türlü renklerden soyunup çıplak olarak gelsen.

   Mahlas beyti izden öze giden bir hat çizer: dışarıdaki ayak izi, içerideki cevhere ulaştırır. Renklerden soyunmak ayırt edici bütün işaretleri bırakmaktır; yolun sonunda gelen kişi tanınacak hiçbir alamet taşımaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle