Ezelden Virdim İkrârı Efendim Yâ Rasûla’llâh

Ezelden verilen ikrarı hünkârı tanıma, kulluk, dîdâr, Kerbelâ pazarı ve iki âlemdeki amaçla birleştiren na‘t, her beyitte Peygamber'e seslenir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ezelden virdim ikrârı efendim yâ Rasûla’llâh

   Bilenler bildi hünkârı efendim yâ Rasûla’llâh

   1Ezelden beri ikrar verdim, efendim, ey Allah'ın Elçisi;

   2bilenler hünkârı bildi, efendim, ey Allah'ın Elçisi.

   İkrâr sözcüğü açılışta zamanı ezele kadar geri götürür; bağlılık şairin hayatı içinde alınmış bir karar değil, öncesiz bir söz olarak sunulur. “Bilenler bildi” kalıbı ise tanımayı bir bilgi ayrıcalığına çevirir: hünkârı ancak bilen tanıyabilir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Mülâzım kulluġıñ bekler nice şâhlar seniñ ‘ışkıñ

   Bulur cisminde gülzârı efendim yâ Rasûla’llâh

   1Senin aşkında nice şah sürekli kulluğunu bekler;

   2bedeninde gül bahçesini bulur, efendim, ey Allah'ın Elçisi.

   “Mülâzım” sözcüğü kulluğu bir kereye mahsus boyun eğiş değil, kapıdan ayrılmayan sürekli bir hizmet olarak tanımlar; şahlar bile bu bekleyişin içine girer. Aşkın karşılığı olarak cisimde gülzâr bulunması, bedeni bir bahçeye çeviren dönüşüm imgesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hemân dir pâdişâhlar pâdişâhıñla bi mahremdir

   Görür hüsnüñde dîdârı efendim yâ Rasûla’llâh

   1Padişahlar hemen, 'Padişahınla bir mahremdir,' der;

   2güzelliğinde sevgilinin yüzünü görür, efendim, ey Allah'ın Elçisi.

   Padişahların ağzından söylenen cümle övgüyü dış tanıklığa dayandırır: en yüksek dünyevî makam, kendi üstünde bir yakınlık ilişkisi bulunduğunu itiraf eder. Hüsn ile dîdâr aynı dizede birleşince görmek, güzelliğin içinden geçilerek gerçekleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hüseyn-i Kerbelâ cengi bugünki gün tutıldıysa

   Yigit gelsün bu pâzâra efendim yâ Rasûla’llâh

   1Hüseyin'in Kerbelâ savaşı bugün yapılmışsa,

   2yiğit bu pazara gelsin, efendim, ey Allah'ın Elçisi.

   Kerbelâ geçmişte kalmış bir olay olarak değil, “bugünki gün” kaydıyla anılır; şart cümlesi olayı şimdiki zamana taşır. Savaşın “pâzâr” diye adlandırılması yiğitliği alınıp satılan bir mal gibi kurar ve çağrıyı meydan okuma diline yaklaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dükel dünyâ dükel ‘ukbâ budur maksûd-ı şâhâne

   İki ‘âlemde efkârı efendim yâ Rasûla’llâh

   1Bütün dünya, bütün ahiret: şahlara yaraşır amaç budur;

   2iki âlemdeki düşüncesi budur, efendim, ey Allah'ın Elçisi.

   “Dükel” sözcüğünün iki kez yinelenmesi dünya ile ahireti eşit ağırlıkta yan yana koyar; ikisi birden tek bir amacın kapsamı sayılır. “Maksûd-ı şâhâne” nitelemesi bu amacı sıradan bir istek değil, ancak şahlara yakışan bir hedef olarak sunar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hulûsî kalbiñi bildir eger tevfîk irişdiyse

   Disünler bunda nâ-çârı efendim yâ Rasûla’llâh

   1Ey Hulûsî, ilahî yardım eriştiyse kalbini bildir;

   2burada sana 'çaresiz' desinler, efendim, ey Allah'ın Elçisi.

   Mahlas beytinde şair kalbini açmasını bir şarta bağlar: tevfîk erişmedikçe içini bildirmeye kalkışmaz. Son dizede kendisi için istenen ad “nâ-çâr”dır; övgü şiiri, söyleyeninin çaresizliğinin tescil edilmesiyle kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle