Bizim İli Sorarsan

Âşık Hacı kendi ilindeki güzeli ve haber götürülen sevgilileri karşılaştırır. Yayla, kadife giysi, ibrişim, turna ve suna görüntüleriyle iki ayrı aşk hikâyesi yan yana ilerler; şair yası, göğsüne basılan hançer ve sevgilinin de yasta olduğu haberiyle kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Eğer bizim ili sorup sorarsan

   Daha güzel Eşşem [2] bizim ildedir

   1Eğer bizim ili sorup sorarsan.

   2Daha güzel Eşşem bizim ildedir.

   İlk dize muhatabın konuşanın ilini sormasını ister; ikinci dize Eşşem’i bu ilde bulunan adı verilmiş güzel olarak över, ondan daha güzel birini var saymaz.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Korkma başkasına tenezzül etmez

   Gönlü sendedir gözü de yoldadır

   1Korkma başkasına yönelmez.

   2Gönlü sendedir gözü de yoldadır.

   Sevgilinin başkasına yönelmeyeceği sözü güven verir; gönlünün konuşanda, gözünün yolda olması bağlılıkla bekleyişi birleştirir. Uzaklık, sadakati zayıflatmak yerine görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Senin yârin yaylaların başında

   Kusur yoktur kirpiğinde kaşında

   1Senin yârin yaylaların başında.

   2Kusur yoktur kirpiğinde kaşında.

   Yayla başındaki sevgili mekân içinde yükseltilir; kirpik ve kaşta kusur bulunmaması yüz güzelliğini tamamlar. Uzak coğrafya, kusursuz bir portreyle özlenen yere dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kadife fistan sırma yelek döşünde

   Çiğ ibrişim Tarabulus beldedir

   1Kadife fistan sırma yelek döşünde.

   2Ham ipek Tarabulus şehrindedir.

   Kadife entariyle sırmalı yelek sevgilinin giyimindeki zenginliği gösterir; ham ipeğin Tarabulus’la ilişkilendirilmesi bu süsü uzak bir ticaret coğrafyasına bağlar. Yer adı açıklanmadan korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Senin yârin yaylasını yaylıyor

   Kafam duman heman dilim söylüyor

   1Senin yârin yaylasını yaylıyor.

   2Kafam duman hemen dilim söylüyor.

   Sevgilinin yaylada dolaşması dışarıda ferah bir hareket kurar; anlatıcının dumanlı başı ve kendiliğinden söyleyen dili ise bu görüntünün onda yarattığı iç karışıklığı açığa çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Senin yârin zevku sefa eyliyor

   Benim yârim çok perişan haldedir

   1Senin yârin zevk ve sefa sürüyor.

   2Benim yârim çok perişan haldedir.

   Muhatabın sevgilisi zevk ve sefa içindeyken anlatıcının sevgilisi perişandır. Aynı “yâr” sözüyle kurulan karşılaştırma, iki aşk hikâyesi arasındaki talih farkını keskinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Senin yârin selvi gibi ığranır

   Ah dedikçe ciğerciğim doğranır

   1Senin yârin selvi gibi salınır.

   2Ah dedikçe ciğerciğim doğranır.

   Selvi gibi salınan sevgili zarif ve canlı görünür; anlatıcının her ahında ciğerinin doğranması bu güzelliğin karşısına ağır bir iç acı koyar. Dış hareket ile iç yara birbirini büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bir kaç dane sakar dili kıvranır

   Uçuraman daha turnam göldedir

   1Birkaç “sakar dili” kıvranır; bu ifade kaynakta açıklanmaz.

   2Turnam hâlâ göldedir, onu uçuramam.

   Kıvranan “sakar dili” yüzeyi açıklanamadığı için ilk görüntünün türü açık bırakılır. Turnanın hâlâ gölde olması ve uçurulamaması, hareket isteğinin önündeki somut engeli belirginleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Sevdiğine kavuşasın dünyada

   Âhım kaldı ala gözlü Sunada

   1Sevdiğine kavuşasın dünyada.

   2Âhım kaldı ala gözlü Sunada.

   Muhataba dünyada sevdiğine kavuşma duası edilir; anlatıcının ahının ala gözlü Suna’da kalması ise kendisinin aynı mutluluğa erişemediğini sezdirir. İyi dilek kişisel eksiklikle gölgelenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Senin gönlün Aşşe ile Dönede

    Benim gönlüm bahtı kara kuldadır

    1Senin gönlün Aşşe ile Dönede.

    2Benim gönlüm bahtı kara kuldadır.

    Muhatabın gönlü Aşşe ve Döne arasında anılırken anlatıcının gönlü bahtı kara bir kulda kalır. Adlar iki ayrı ilişki alanı kurar; talih nitelemesi anlatıcının tarafını karartır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
11. 11

    ÂŞIK HACI’m der de eyledim yasım

    Silinmiş hançeri sineme basın

    1ÂŞIK HACI’m der de eyledim yasım.

    2Temizlenmiş hançeri göğsüme bastırın.

    Mahlasla birlikte yas tutulduğu ilan edilir; göğse bastırılan keskin hançer bu matemi doğrudan beden yarasına dönüştürür. Acı, yalnız duygu değil bilerek kabul edilen bir keskinlik kazanır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
12. 12

    Akraban Mehemmet kardeşin Hasan

    Merak etme nazlı yârim yastadır

    1Akraban Mehemmet kardeşin Hasan.

    2Merak etme nazlı yârim yastadır.

    Mehemmet ve Hasan’ın akrabalık bağı haberin güvenilir çevresini belirler. Sevgilinin de yasta olduğu güvencesi, anlatıcının tek taraflı sandığı acıya karşılık bulunduğunu bildirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle