İki Güzel Karşımda

Âşık Hacı karşısında oynayıp gülen iki güzelin aklını başından aldığını söyler ve onları Aslıhan’a benzetir. Soru, uyarı ve karşılıklı övünmelerle ilerleyen şiirde saç, dil, dudak ve alın tasviri öne çıkar; finalde Âşık Hacı kendi âşıklık gücünü ilan eder.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İki güzel karşımda oynadı güldü

   Olanca aklımı başımdan aldı

   1İki güzel karşımda oynadı güldü.

   2Bütün aklımı başımdan aldı.

   Karşıda oynayıp gülen iki güzel, anlatıcının aklını bütünüyle dağıtır. Hareket ve neşe yalnız dış görünüş değildir; âşığın düşünme gücünü elinden alan ani bir karşılaşmanın etkisini gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yoksa kıral kızı Aslıhan mı oldu

   Ateş saldı Kerem gibi özüme

   1Yoksa kral kızı Aslıhan mı oldu.

   2Ateş saldı Kerem gibi özüme.

   Güzellerden biri Aslıhan’a benzetilerek Kerem ile Aslı hikâyesi çağrılır. Kerem gibi öze düşen ateş, bu karşılaşmayı geçici beğeniden çıkarıp anlatı geleneğindeki yakıcı aşka bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Oğlan âşık mısın derdim deşersin

   Nerede büyüdün nerde yaşarsın

   1“Oğlan, âşık mısın?” diyerek derdimi deşiyorsun.

   2Nerede büyüdün nerde yaşarsın.

   “Âşık mısın?” sorusu anlatıcının gizli derdini açar; büyüdüğü ve yaşadığı yeri sormak ise konuşmayı kişisel tanışmaya çevirir. Güzel, hem yarayı deşer hem âşığın kimliğini araştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Çok söyleme istintaktan düşersin

   Yanan sonra ateşime közüme

   1Çok konuşma; basılı “istintaktan düşersin” sözü sorgulamayla ilgilidir, fakat sonucu kesin değildir.

   2Sonra benim ateşimde, közümde yanarsın.

   “İstintaktan düşmek” sorgulamayla bağlantılıdır, ancak basılı birim bunun tam sonucunu açıklamaz. İkinci dize, muhatabın daha sonra konuşanın ateşinde ve közünde yanacağını söyleyen tarihî âşık sesini sürdürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Güzellere şirin gelir sözlerim

   Sizi gördüm tutmaz oldu dizlerim

   1Güzellere şirin gelir sözlerim.

   2Sizi gördüm tutmaz oldu dizlerim.

   Şair sözlerinin güzellere hoş geldiğini söyleyerek söyleyiş gücüyle övünür; fakat iki güzeli görünce dizlerinin tutmaması bu özgüveni bedensel bir zayıflıkla dengeler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Çoktanberi esir idi gözlerim

   İki güzel rast geldi de gözüme

   1Çoktan beri esir idi gözlerim.

   2İki güzel rast geldi de gözüme.

   Gözlerin uzun süredir tutsak olması bekleyen bir âşıklık hâlini anlatır. İki güzelin birden göze rastlaması, bu bekleyişin tek sevgiliyle değil çoğalan bir hayranlıkla sonuçlandığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Çok söyleme ıssız korsun yurdunu

   Bana atma ateşini ordunu

   1Çok söyleme ıssız bırakırsın yurdunu.

   2Ateşini de ordunu da üzerime salma.

   Sözün fazlası yurdu ıssız bırakacak bir kopuşla tehdit edilir; ateş ve orduyu üzerine salmama isteği de bu tehdidi savaş diliyle büyütür. Aşk söyleşisi açık bir güç mücadelesine dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Eğer âşık isen kaldır perdeni

   Gel utanma söylesene yüzüme

   1Eğer âşık isen kaldır perdeni.

   2Gel utanma söylesene yüzüme.

   Âşıklık iddiasında bulunan kişiden perdeyi kaldırması ve yüz yüze konuşması istenir. Utancı bırakma çağrısı, gizli sözün yerine açık beyanı ve karşılıklı cesareti koyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Sordum seni dediler ki perimiz

   Yad illere çıkar mı-ola sırrımız

   1Sordum seni dediler ki perimiz.

   2Sırrımız acaba yabancı ellere çıkar mı?

   Güzelin “peri” diye tanıtılması hayranlığı olağanüstü bir varlığa yöneltir; sırrın yabancı ellere çıkması korkusu ise bu hayranlığın gizlilik gerektirdiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Biz âşıkız güzel öğmek kârımız

    Hak’kı seven gücenmesin sözüme

    1Biz âşıkız güzel övmek kârımız.

    2Hakk’ı seven gücenmesin sözüme.

    Güzeli övmek âşığın işi olarak ilan edilir; Hakk’ı sevenlerin bu sözden incinmemesi istenir. Şair, dünyevî güzellik övgüsünü inançla çatıştırmadan savunmaya çalışır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
11. 11

    Bahar ermeyince güller biter mi

    Dallarında garip bülbül öter mi

    1Bahar ermeyince güller biter mi.

    2Dallarında garip bülbül öter mi.

    Gülün baharsız bitmeyeceği ve bülbülün dalsız ötmeyeceği sorularla hatırlatılır. Aşkın da uygun zaman ve ortam istediği, tabiatın birbirine bağlı unsurları üzerinden sezdirilir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
12. 12

    Para ile bana gücün yeter mi

    Seyreyle bak döşümdeki gazime

    1Para ile bana gücün yeter mi.

    2Seyreyle bak döşümdeki gazime.

    Paranın âşığa üstün gelmeye yetip yetmeyeceği sorgulanır; göğüsteki “gazi” yüzeyi karşı kanıt olarak gösterilir. Sözcük çözülemediği için bunun yara ya da iz olduğu kesinleştirilmez.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
13. 13

    Saçın ipek zülüflerin sırma mı

    Dilin şeker dudakların hurma mı

    1Saçın ipek, lülelerin sırma mı?

    2Dilin şeker dudakların hurma gibi mi.

    Saçın ipeğe, lülelerin sırmaya; dilin şekere, dudakların hurmaya benzetilmesi sevgiliyi dokunuş ve tatla över. Peş peşe sorular, hayranlığı kesin hükümden oyunlu bir yakınlaşmaya çevirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
14. 14

    Seni gören Allah beni görmez mi

    Seyreyle gel alnımdaki yazıma

    1Seni gören Allah beni görmez mi.

    2Seyreyle gel alnımdaki yazıma.

    Güzeli gören Allah’ın anlatıcıyı da göreceği düşüncesi adalet beklentisi kurar. Alındaki yazıyı gösterme çağrısı, âşığın kaderini görünür bir işaret gibi sevgilinin önüne koyar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
15. 15

    Anam melek oğlan ben de huriyim

    El değmemiş mor sümbüllü koruyum

    1“Oğlan, anam melek; ben de huriyim,” diyor.

    2El değmemiş, mor sümbüllü bir koruyum.

    Güzel, annesini meleğe ve kendisini huriye benzeterek kendi üstünlüğünü ilan eder. El değmemiş, mor sümbüllü koru imgesi de saflıkla çekiciliği kapalı ve korunmuş bir alanda birleştirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
16. 16

    Ben âşıkım âşıkların piriyim

    Çok âşıklar ulaşamaz özüme

    1Ben âşıkım âşıkların piriyim.

    2Çok âşıklar ulaşamaz özüme.

    Konuşan yalnız âşık değil, âşıkların piri olduğunu öne sürer; başkalarının özüne ulaşamayacağını söylemesi bu iddiayı erişilmezlik üzerinden büyütür. Söyleşi karşılıklı övünmeye döner.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
17. 17

    ÂŞIK HACI’m söyler sözün sağını

    Severler güzeller göğüs ağını

    1ÂŞIK HACI’m söyler sözün sağını.

    2Güzellerin göğsünün aklığı sevilir.

    ÂŞIK HACI sözün doğrusunu söylediğini belirtir. İkinci dizede güzellerin göğsünün aklığı sevilen unsur olarak geçer; sevenin kim olduğu belirtilmediğinden özne eklenmez.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
18. 18

    Ben âşıkım senin gibi çoğunu

    Nen eyleyüp [1] uyutmuşum dizime

    1Basılı ilk dizede “senin gibi çoğunu” denir; yüklem, sonraki aparatlı dize yüzünden güvenle tamamlanamıyor.

    2Kaynakta “Nen eyleyüp [1] uyutmuşum dizime” denir; aparat anlamı kesinleştirmez.

    İlk dize “senin gibi çoğunu” sözünü yüklemsiz bırakır. Sonraki dizedeki dipnotlu “Nen eyleyüp” yüzeyi de eylemi güvenle tamamlamaya izin vermediği için şairin ne yaptığına dair bir fiil uydurulmaz.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle