Elvan Çelebi I

Elvan Çelebi, gönülden kulluğu mekânı aşan bir miraç sayar; böyle kişinin her nefesinden lütuf ve güzel huy doğduğunu söyler. Hallâc’ın “Ene’l-Hak” sözü, canın bedene üstün gelişi ve Kıtmîr göndermesi üzerinden manevi dönüşüm anlatılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kimin ki cânı gönülden kulubdürür mi’râc

   Değildir ol kişiye mevzi’ ü mekân muhtâc

   Nice nefes ki virür alur il o candan ider

   İnâyet ü kerem ü lûtf u hulk istihrâc

   Cihân ü halk-ı cihân çün tufeyl olur kişiye

   Kemîne bahşişi olur anın bu taht ü bu tâc

   Cihân içinde nişân bînişâna ol oldu

   Ki kıldı cânını ol bî nişân okuna amac

   Kimin ki cânına darb-ı Enelhak uruldu

   Gerek Hak’ım diye ol dil ne var dise Hallâc

   Cefâ vü cevr ü hased buhl ü mekr ü hışm ü gazab

   Gönüllerine buların bulunmadı minhâc

   İnâyet-i ezelî vü saâdet-i ebedî

   Ki ten diyârını cân leşkeri kıla târâc

   Zehî netîce-i izz ü zehî kurâza-i dil

   Ki kıtmîriyle ola yâr ü yâver ola alâc

   Bu ibretin sözünü can kulağın işitdi

   Bu hikmetin yüzünü görmedi gözü kaymac

   Bu söze irmedi irmez bilü bil ey Elvan

   Ki her denizden olur mı tümen tümen emvâc

   1Kimin canı gönülden kul olduysa onun yükselişi gerçekleşmiştir;

   2o kişiye artık yer ve mekân gerekmez.

   3O canın alıp verdiği her nefes,

   4iyilik, cömertlik, lütuf ve güzel huy ortaya çıkarır.

   5Dünya ve dünya halkı o kişiye bağışlanmış birer eklenti olunca,

   6bu taht ve taç onun en küçük ihsanı sayılır.

   7O, dünya içinde nişansız hakikatin nişanı oldu;

   8çünkü canını o nişansızın okuna hedef etti.

   9Kimin canına “Ben Hakk'ım” darbesi vurulduysa,

   10gönlü “Hakk'ım” desin; Hallâc ne söylese bunda ne var?

   11Eziyet, zulüm, kıskançlık, cimrilik, hile, öfke ve gazap,

   12onların gönüllerine girecek bir yol bulamadı.

   13Ezelî yardım ve ebedî mutluluk,

   14can ordusunun beden ülkesini yağmalamasıdır.

   15Ne güzel bir yücelik sonucu, ne güzel gönül saflığıdır;

   16Kıtmîr'i bile ona dost ve yardımcı, derdine ilaç olur.

   17Can kulağı bu ibret sözünü işitti;

   18ama kaypak göz bu hikmetin yüzünü görmedi.

   19Ey Elvan, bil ki bu söze herkes erişmedi, erişemez;

   20her denizden on binlerce dalga doğar mı?

   Şiirde nişan ile nişansızlık, beden ülkesi ile can ordusu, göz ile can kulağı karşı karşıya getirilir. Hallâc göndermesi, benlik iddiası olarak değil Hakk’ın darbesiyle bireysel benliğin silinmesi şeklinde kurulmuştur. Son beyit, bu sırrın herkese açılmadığını denizlerin aynı ölçüde dalga üretmemesi imgesiyle ihtiyatlı bir seçkinlik fikrine bağlar.

   Bütün bend yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle