Ey güzeller ülkeri sen bir yana ben bir yana

Güzeller yıldızı sevgiliden merhamet görmeyen konuşan, aşağılanma ve özlemden bıkıp gitmeyi seçer. Adı ve destanı bülbüllere ders olurken günler sonra haber alınmama ihtimali büyür; Ömer köşeden çekilir, inlemeyi bülbülden ve yanmayı pervaneden alarak son yolculuğunu geri doğmayacağı kesinliğiyle anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey güzeller ülkeri sen bir yana ben bir yana

   Elvedâ şimdengeri sen bir yana ben bir yana

   1Ey güzeller yıldızı; sen bir yana, ben bir yana;

   2Bundan böyle elveda; sen bir yana, ben bir yana.

   “Ülker” yıldız kümesi çağrışımıyla sevgiliyi güzellerin göğündeki parlak merkeze çıkarır. “Şimdengeri” bu andan sonrasını kesin biçimde ayırır; elveda yalnız mekân değil zaman sınırı koyar ve nakarat iki kişinin geleceğini farklı yönlere böler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Merhamet ehli değildir bu zamâne dilberi

   Bîvefâdır ekseri sen bir yana ben bir yana

   1Bu zamanın güzeli merhamet ehli değildir;

   2Çoğu vefasızdır; sen bir yana, ben bir yana.

   Merhametsizlik önce tek sevgiliden bütün “zamâne dilberi”ne genellenir. “Bîvefâdır ekseri” hükmü çoğunluğu suçlasa da istisna ihtimalini bütünüyle kapatmaz; yine de konuşanın karşısındaki kişi bu genel çağın vefasızlık örneği olarak ayrı yana konur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gayri lûtfun yok bana tahkîr ü âzâr etmeden

   İştiyâkınla usandım âh ile zâr etmeden

   1Beni küçümseyip incitmekten başka lütfun yok;

   2Sana özlemle ah edip inlemekten usandım.

   Sevgilinin lütfu tersine çevrilmiştir: elde kalan yalnız “tahkîr ü âzâr”dır. İştiyakla ah edip inlemekten usanmak, aşkın kendisinden değil sürekli dışa vurulan acı ritüelinden yorulmayı anlatır; konuşan sevgi kadar kendi sesinin tekrarına da dayanamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Başımı alayım gideyim cânıma kâretmeden

   Zahm-ı sînem hançeri sen bir yana ben bir yana

   1Canıma işlemeden başımı alıp gideyim;

   2Göğüs yaramın hançeri; sen bir yana, ben bir yana [dizim kapalı].

   “Başımı alayım gideyim” bedeni ve iradeyi tek hareketle mevcut çevreden söker; gidiş cana işleyecek son zarardan önce tasarlanır. “Zahm-ı sînem hançeri” tamlaması yara ile hançerin bağını kapalı bırakır, fakat göğüsteki kesici acı nakaratla uzaklaşma kararını güçlendirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Niçe bir âciz olalar nâm ü şânımdan benim

   Andelibler ta’lim alır dâstânımdan benim

   1Benim adım ve şanımdan daha ne kadar aciz olsunlar [dizim kapalı]?

   2Bülbüller benim destanımdan ders alır.

   İlk dizedeki “niçe bir âciz olalar nâm ü şânımdan” kişi ve neden ilişkisini tam kapatmaz; konuşanın adı çevresinde bir güç iddiası sezilir. İkinci dize daha açıktır: bülbüller onun “dâstân”ından talim alır, yani âşığın inleyişi doğadaki aşk kuşuna bile örnek olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Niçe eyyamlar geçip nâm ü nişânımdan benim

   Almayalar haberi sen bir yana ben bir yana

   1Nice günler geçip adım ve işaretimden;

   2Haber almasınlar; sen bir yana, ben bir yana.

   “Niçe eyyamlar” uzun fakat sayısız bir zaman geçirir; ad ile nişan kişinin toplumsal ve fiziksel izleridir. Bu izlerden haber alınmaması isteği ya da korkusu, gidişi unutulmaya yaklaştırır ve iki yana ayrılmanın sonucunu sessizliğe genişletir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Uzlet ettim ey Ömer bu gûşe-i kâşâneden

   Nâleyi bülbülden aldım yanmağı pervâneden

   1Ey Ömer, bu köşkteki köşeden çekildim;

   2İnlemeyi bülbülden, yanmayı pervaneden aldım.

   Uzlet, “gûşe-i kâşâne” denilen köşk köşesinden çekilme hareketidir; dış dünyadan ayrılık iç mekânın en dar yerine iner. Ömer sesini bülbülden, yanmasını pervaneden aldığını söyleyerek kendi şiirsel hâlini iki klasik aşk canlısının birleşimi olarak açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   İşte geldim işte gittim gayri doğmam âneden

   Etti gönlüm seferi sen bir yana ben bir yana

   1İşte geldim, işte gittim; artık anadan doğmam;

   2Gönlüm yolculuk etti; sen bir yana, ben bir yana.

   “İşte geldim işte gittim” hayatı iki kısa işaret sözü arasında özetler; kalışa yer verilmez. “Gayri doğmam âneden” geri dönüşü yeni bir doğum ihtimaline kadar reddeder, gönlün seferi ise beden gitmeden önce iç varlığın yolculuğa çıktığını bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle