Ey Dertli ve Miskin İnsan

Şiir kişinin kendilik sandığı şeyin Tanrı’yla arasına perde ve ceza koyduğunu söyler. Bilmediğini bilmeyen, bilenlere inanmayan insan uyarılır; ilahî bilginin yalnız okumakla değil gönülden kavrayışla açıldığı belirtilir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey miskin derdimend âdem

   Sana senlik hicab olmuş

   1Ey aciz dertli insan.

   2Sana benlik perde olmuş.

   Dertli insana kendi benliğinin perde olduğu söylenir; acının kaynağı dış koşuldan içteki sahiplenmeye taşınır. Senlik sözü benliğin ikinci bir kişi gibi karşıya alınmasıdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sen seni sandığım sana

   Sana perde nikab olmuş

   1Kendin sandığın o şey.

   2Sana perde örtü olmuş.

   Kendin sandığın şey yüzü örten bir maskeye dönüşür; benlik hakikati göstermek yerine saklar. Maske imgesi yanlış kendiliğin yüzü nasıl örttüğünü gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Vay bu sen seni sandığın

   Benim deyu güvendiğin

   1Yazık, kendin sandığın bu benliğe.

   2“Benim” diyerek güvendiğin şeye.

   “Benim” diye güvenilen kendilik sorgulanır ve sahiplik iddiasının kırılganlığı açık edilir. Güvenilen “ben”, şiirde güvenilmez bir kuruntuya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Senin bu böyle bildiğin

   Sana Hak’tan ikab olmuş

   1Doğru bildiğin bu düşünce.

   2Sana Hak’tan ceza olmuş.

   Yanlış kendilik bilgisinin Hakk’tan gelen cezaya dönüşmesi, cehaleti sonuçsuz bir hata olmaktan çıkarır. Ceza yanlış bilginin manevî sonucunu sertleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Niçün sen seni bilmezsin

   Bilenlere inanmazsın

   1Niçin sen seni bilmezsin.

   2Bilenlere inanmazsın.

   Kendisini bilmeyen insanın bilenlere de inanmaması, cehaletin hem iç hem dış rehberliği reddettiğini gösterir. Bilenleri reddetmek cehaleti kendi içine kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ölür îmâna gelmezsin

   Sana cehlin azâb olmuş

   1Ölüp gidersin, yine de imana gelmezsin.

   2Cehaletin sana azap olmuştur.

   Muhatabın ölüp gideceği hâlde imana gelmediği ve cehaletinin kendisine azap olduğu söylenir. Dize ölümün zamanını ya da sonrasını açıklamadığından uyarı bu iki açık hükümle sınırlıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bilmediğini bilmezsin

   Bilüp Hak’ka inanmazsın

   1Bilmediğini bilmezsin.

   2Bilip Hakk’a inanmazsın.

   Bilmediğini bile bilmemek, cehaletin en kapalı biçimidir; bilgi yokluğu kendi eksikliğini de gizler. Eksikliğin fark edilmemesi öğrenmenin önünü keser.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ebed îmâna gelmezsin

   Yerin dâr-ül-ikab olmuş

   1Asla imana gelmezsin.

   2Yerin ceza yurdu olmuştur.

   Muhatabın sürekli olarak imana gelmediği ve yerinin ceza yurdu olduğu belirtilir. Birim cezanın zamanı ya da mahiyeti hakkında ayrıntı vermediği için yorum bunu belirli bir dünya-ahiret sırasına bağlamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   KAYGUSUZ eder Hak ilmi

   Okumak ile bilinmez

   1KAYGUSUZ der ki: Hakk’a ilişkin bilgi

   2Yalnız okumakla bilinmez.

   Kaygusuz ilahî bilginin yalnız kitap okumakla öğrenilemeyeceğini söyler ve biçimsel bilgiyi sınırlar. Okuma eleştirisi bilgiyi bütünüyle reddetmez, sınırını çizer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Gönülden okuyan bilür

    Bu da bir gizlü bâb olmuş

    1Gönülden okuyan bilir.

    2Bu da bir gizli kapı olmuş.

    Gönülden okuyan kişinin gizli kapıyı bileceği hükmü, şiiri iç tecrübenin açtığı bilgiyle tamamlar. Gizli kapı ancak gönülden okunan anlamla açılır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle