Gel Ey Sûfî Erenler Meclisin Sultân Olam Dirseñ

Erenler meclisine çağıran gazel, tabiattan ibret almayı, kendini bilmeyi, mürşide yönelmeyi ve fiillerde tevhidi görmeyi aynı irfan yolunda birleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gel ey sûfî erenler meclisin sultân olam dirseñ

   Ledünnî dil Hızır Mûsâ degil ‘İmrân olam dirseñ

   1Ey sûfî, erenler meclisinin sultanı olayım diyorsan gel.

   2İlâhî bilgiyi söyle; İmran değil, Hızır ve Musa olayım diyorsan.

   Matla, sultanlığı tahta değil bir meclise, erenlerin sohbetine bağlar. İkinci dizedeki Hızır–Mûsâ çifti bilgiyi öğreten ile öğrenen arasında bölüştürür; ledünnî dil, kitaptan değil bu karşılaşmadan doğan konuşma biçimidir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Esen yeller akan göller coşan sellerden ‘ibret al

   Gel imdi gel karış bir katre-i ‘ummân olam dirseñ

   1Esen yellerden, akan göllerden, coşan sellerden ibret al;

   2bir umman damlasına karışayım diyorsan şimdi gel.

   İkinci beyit üç akış görüntüsünü — yel, göl, sel — sıralayıp hepsini tek bir damlada toplar. Damla ummana karışırken yok olmaz, yalnız ölçüsünü yitirir; ibret alma buyruğu böylece doğaya bakmayı kendini küçültmeye bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Oku Hakk ‘ilmini âgâh olup nefsiñ bilince tâ

   ‘Aref dersin yüri var mektebe ‘irfân olam dirseñ

   1Nefsini bilinceye kadar Hakk ilmini oku ve uyan;

   2'kendini bil' dersini al, irfan olayım diyorsan mektebe git.

   Üçüncü beyit okumanın bitiş noktasını dışarıda değil içeride koyar: ders, nefis bilinene kadar sürer. ‘Aref’ sözü mektebi bir kendini tanıma yerine çevirir; irfan, öğrenilen konu değil öğrencinin varacağı hâl olarak anılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ara bir mürşid-i kâmil tutup destin teveccüh kıl

   Sırâtü’l-müstakîm içre bugün mîzân olam dirseñ

   1Kâmil bir mürşit ara, elini tutup ona yönel;

   2doğru yol içinde bugün terazi olayım diyorsan.

   Dördüncü beyitte arayış elle tutulur bir temasa iner: mürşidin elini tutmak ve yüzünü ona çevirmek. Teveccüh yön demektir; terazi olma iddiası da ancak bir yön belirlendikten sonra ölçülebilir bir şeye dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hakîkat şehrine gir var görüp tevhîd-i ef‘âli

   Nedir mi‘râc-ı Peygamber di sen dîvân olam dirseñ

   1Hakikat şehrine gir, fiillerdeki tevhidi gör;

   2peygamberin miracının ne olduğunu söyle, divan olayım diyorsan.

   Beşinci beyit hakikati bir şehir gibi kurar; içine girilir, sokaklarında fiillerin tek faile çıktığı görülür. Mi‘râc sorusu talipten bilgi değil beyan ister: cevabı söyleyebilen kişi kendisi divan, yani toplanma yeri olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Namâz ehli sakın nâ-dâna söylenme bu esrârı

   Hulûsî şeyh küfür dirler sen ol îmân olam dirseñ

   1Ey namaz ehli, bu sırları sakın bilmeyene söyleme;

   2Hulûsî, 'şeyhe küfür derler'; sen iman olayım diyorsan.

   Mahlas beyti önceki beş beytin açık davetini bir sır saklama uyarısıyla kapatır. Aynı sözün bilmeyen kulakta küfre dönüşmesi, anlamın söyleyene değil dinleyene göre değiştiğini söyler; iman burada susmayı da içeren bir tutumdur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle