Türlü Kumaşlardan Yükünü Tutmuş

Beş dörtlük, Yemen'den gelen bezirgânın kumaş, inci ve cevher yükünü Hızır'ın kılavuzluğu, Üveys göndermesi, Şah damgası ve sırların satıldığı dükkânla manevi bilgi ticaretine dönüştürür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Türlü kumaşlardan yükünü tutmuş

   Gördüm bir bezirgân Yemen’den gelir

   Yüzü atlı Hızrı kervanbaşı etmiş

   Gördüm bir bezirgân Yemen’den gelir

   1Yükünü türlü türlü kumaşlarla doldurmuş;

   2Yemen'den gelen bir tüccar gördüm.

   3Boz atlı Hızır'ı kervanbaşı yapmış;

   4Yemen'den gelen bir tüccar gördüm.

   İlk dörtlük türlü kumaş yüklü Yemen bezirgânını ve kervanbaşını tanıtır. Özgün tanıktaki ‘Yüzü atlı Hızrı’ okuması korunurken modern karşılık ikinci akademik tanığın desteklediği ‘Boz atlı Hızır’ biçimini kullanır; bu düzeltme kaynak notunda açıkça belirtilmiştir.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Doldurmuş dolusun sunuyor saki

   Yüz bin haramiden hiç olmaz korku

   İnci sadef lâl ü gevherdir yükü

   Gördüm bir bezirgân Yemen’den gelir

   1Kadehini doldurmuş, saki onu sunuyor;

   2Yüz bin hayduttan bile hiç korkmuyor.

   3Yükü inci, sedef, yakut ve değerli taşlarla dolu;

   4Yemen'den gelen bir tüccar gördüm.

   Sakinin sunduğu dolu ile yüz bin haramiden korkmama, ticaret yolculuğunu cem ve manevi güven alanına taşır. Yükteki inci, sedef, lâl ve gevher maddi servet gibi görünür; şiirin devamı bunları irfan ve sır değerine dönüştürecektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Üveys gibi Şad devesin yederim

   Yüklettim kumaşı şara giderim

   Müşteri bulursam pazar ederim

   Gördüm bir bezirgan Yemen’den gelir

   1Üveys gibi Şad adlı deveyi çekip götürürüm;

   2Kumaşı yükledim, şehre giderim.

   3Müşteri bulursam alışveriş ederim;

   4Yemen'den gelen bir tüccar gördüm.

   Üveys benzetmesi, Şad devesini yedip şehre ve pazara giden konuşanı uzaktan bağlılık kuran yolcuya yaklaştırır. ‘Şad’ın bir ad mı niteleme mi olduğu kaynakta açıklanmaz; modern karşılık mevcut özel ad okumasını taşır, kesin menkıbe ayrıntısı eklemez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ehl-i irfan ol gel eyleme inkâr

   Gerçek âşık isen gel yaramı sar

   Yüküm Lâl ü gevher Şah damgası var

   Gördüm bir bezirgân Yemen’den gelir

   1İrfan sahibi ol, gel ve inkâr etme;

   2Gerçek âşıksan gel, yaramı sar.

   3Yüküm yakut ve değerli taştır; üzerinde Şah'ın damgası vardır;

   4Yemen'den gelen bir tüccar gördüm.

   İrfan sahibi olmaya ve inkâr etmemeye çağrılan gerçek âşıktan yarayı sarması istenir. Yakut ve cevher yükündeki Şah damgası, malın güvenilirliğini dünyevi tüccardan manevi otoriteye bağlar; alışveriş dili bağlılık ve iyileşme ilişkisine açılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Teslim Abdal Can emanet-i Bari

   Ateşten yiğindir sitemin nârı

   Şah dükkânın açmış satar esrarı

   Gördüm bir bezirgân Yemen’den gelir

   1Teslim Abdal söyler: Can, Yaradan'ın emanetidir;

   2Kınamanın ateşi gerçek ateşten daha güçlüdür.

   3Şah dükkânını açmış, sırlarını satıyor;

   4Yemen'den gelen bir tüccar gördüm.

   Mahlas dörtlüğü canı Yaradan'ın emaneti, sitem ateşini gerçek ateşten güçlü sayar. Şah dükkânını açıp sırlarını ‘satar’; burada satış para karşılığı kesin bir işlem değil, bezirgân mecazını tamamlayan bilgi aktarımıdır. Nakarat yolculuk görüntüsünü son kez geri getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle