Gerçek Olan Yolun Evvelin İzler

Redifi “kâmil ister” olan bir öğüt nefesi. Beş bent boyunca yolun her aşaması bir olgunluk şartına bağlanıyor: yol, el, kul, gül ve sonunda yolcunun konaklayacağı han.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gerçek olan yolun evvelin izler

   Eğer yolcu isen yol kâmil ister

   Kişi ne söylerse ne acep söyler

   İrfan tanıştığı dil kâmil ister

   1Gerçek olan, yolun başlangıcını izler;

   2eğer yolcuysan, yol kâmil ister.

   3Kişi ne söylerse şaşılacak biçimde söyler;

   4irfanın tanıştığı dil kâmil ister.

   Redif şiirin bütün yükünü taşıyor: her bent bir şeyin “kâmil istediğini” bildirerek kapanıyor. Açılış bendi ölçütü koyuyor — yolculuk yolun başına, söz ise sözü taşıyacak dile bağlı. “Kâmil” burada süsleyici bir sıfat değil, yola girmenin şartı olarak duruyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sofi olan neyler benliği kini

   Farkeyle özünü kendini tanı

   Terziye verirler biçmeğe seni

   Senin de tuttuğun el kâmil ister

   1Sofu olan benliği, kini ne yapsın;

   2özünü ayırt et, kendini tanı.

   3Seni biçmeye terziye verirler;

   4senin de tuttuğun el kâmil ister.

   Terzi istiaresi bendin merkezi: insan ham kumaş, yol onu biçen el. Bu, tekke dilinde nefsin fazlasını kestirme düşüncesinin somutlaşmış hâli. Öncesindeki “kendini tanı” buyruğu ünlü sözün halk şiirindeki karşılığıdır; benlik ile kin aynı dizede, birlikte atılacak yük olarak anılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Şeriat bâbında hizmettir karar

   Mürşit talibinin günahın sorar

   Kâmil talip tarikatte bikarar

   Marifette hizmet kul kâmil ister

   1Şeriat kapısında karar hizmettir;

   2mürşit, talibinin günahını sorar.

   3Olgun talip tarikatte durup kalmaz;

   4marifette hizmet kâmil bir kul ister.

   Bent dört kapı öğretisini adım adım yürüyor: şeriat, tarikat, marifet — dördüncüsü sonraki bende bırakılıyor. Her kapıya bir sınav düşüyor: şeriatta hizmet, tarikatta mürşidin sorgusu, marifette yine hizmet. “Bikarar” burada kusur değil, kapıda durmayıp ilerlemek demektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Âr edenler bu meydana gelemez

   Özü sudan olan cennet göremez

   Kul ham ise hakikate eremez

   Bülbüle cevretme gül kâmil ister

   1Ar edip çekinenler bu meydana gelemez;

   2özü sudan olan cennet göremez.

   3Kul hamsa hakikate eremez;

   4bülbüle eziyet etme, gül kâmil ister.

   Dördüncü kapı — hakikat — burada anılıyor ve şart yine olgunluk: ham kul eremez. Son dize klasik şiirin bülbül–gül çiftini öğüdün içine alıyor; gülün “kâmil istemesi”, âşığın da pişmeden sevgiliye yaraşmayacağı anlamına geliyor. “Özü sudan olan” sözü kaynakta bu haliyle duruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sultan Mehemmed’im meyil katılır

   Varır gider Hak katında satılır

   Servetler bağlanır yükler tutulur

   Varıp duracağın han kâmil ister

   1Sultan Mehemmed'im, meyil katılır;

   2varır gider, Hak katında satılır.

   3Servetler bağlanır, yükler tutulur;

   4varıp konaklayacağın han kâmil ister.

   Mahlas bendi öğüdü ticaret diline çeviriyor: meyil bir mal gibi katılıyor, Hak katında satılıyor, yükler bağlanıp yola çıkıyor. Son dize bütün nefesi bir yolcu imgesinde topluyor — yolun sonunda inilecek han da kâmil olmalı. İmza burada “Sultan Mehemmed” biçiminde geçiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle