Girdim Işkıñ Yollarına Bir Ulu Sultân İle

Benliği hastalık gibi teşhis eden şiir, mürşidi Lokman ve dergâhı tedavi mekânı sayarak tevhid cezbinde irfana yönelir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Girdim ‘ışkıñ yollarına bir ulu sultân ile

   Fark-ı farku’llâhı bildirdi beni ihsân ile

   1Aşkın yollarına ulu bir sultanla girdim;

   2bana farkın farkını lütufla bildirdi.

   Yola tek başına değil bir sultanla girilir; öğrenme burada bir keşif değil, refakatle gerçekleşen bir bildirilmedir. “Fark-ı farku’llâh” tamlaması ayırt etmenin kendisini de ayırt edilecek bir konu yaparak, kazanılan şeyin sıradan bir bilgi olmadığını sezdirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Añladım benlik özümde çâresiz bir dert imiş

   ‘Âkıbet buldum tabîbin geldim ol Lokmân ile

   1Benliğin özümde çaresiz bir dert olduğunu anladım;

   2sonunda tabibini buldum, o Lokman'a geldim.

   Teşhis dışarıda değil özde konur: hastalık bir olay değil, kişinin kendisidir. Derdin “çâresiz” sayılmasının hemen ardından tabibin bulunması, çaresizliğin hekim yokluğundan değil hastanın kendi eliyle iyileşememesinden geldiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Derdimi zâhir görenler yâzık olmış didiler

   Sardılar hep yârelerim merhemin dermân ile

   1Derdimi dıştan görenler ‘yazık olmuş’ dediler;

   2bütün yaralarımı deva merhemiyle sardılar.

   Dışarıdan bakanlar acımayla “yâzık olmış” der; onların gördüğü yalnız zâhir, yani görünen yüzdür. Buna karşılık yaralar gerçekten sarılır; beyit yanlış teşhisle doğru tedaviyi aynı iki dizede yan yana tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Varayım bir mürşid-i kâmil işigin yüz sürem

   Öyle zâtıñ dergâhında hâk olam yeksân ile

   1Kâmil mürşidin eşiğine varıp yüz süreyim;

   2onun dergâhında toprağa karışıp bir olayım.

   İstenen şey yükselmek değil alçalmaktır: önce eşiğe yüz sürmek, sonra toprak olup yerle bir düzeye inmek. “Yeksân” sözcüğü bu inişi bir aşağılanma olarak değil, farkların silindiği bir eşitlenme olarak adlandırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Er yedinden tolu tolu bir kadeh nûş ideyim

   Mahv idem kâfir olanıñ küfrini îmân ile

   1Bir erin elinden dolu dolu bir kadeh içeyim;

   2kâfir olanın küfrünü imanla yok edeyim.

   Kadeh bir erin elinden alınır; içmek burada tek başına yaşanan bir haz değil, elden ele geçen bir kabul işaretidir. İkinci dizede yok edilmek istenen kişi değil küfrün kendisidir; karşıtlık, insanı hedef almayan bir dönüştürme dili olarak kurulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şeyh Hulûsî cezbe-i tevhîde sen bulduñ ise

   On sekiz biñ ‘âlemiñ tevfîki ol ‘irfân ile

   1Ey Şeyh Hulûsî, tevhid çekimini bulduysan,

   2on sekiz bin âlemin başarısı o irfanladır.

   Makta şart cümlesiyle kurulduğu için varılan yer bir iddia değil ihtimal olarak bırakılır. Cezbe kişinin çabasıyla değil çekilmesiyle olan bir hâldir; on sekiz bin âlemin anılması, bu tek kişilik hâle olabildiğince geniş bir kapsam açar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle