Git Gönül Git Gelme Hîç İrfân İle Gelmez İsen

İrfan, pervane ve kurban imgelerini birleştiren gazel, gönülden aşk dükkânına ancak benliğini ve bin canını geride bırakarak gelmesini ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Git göñül git gelme hîç ‘irfân ile gelmez iseñ

   İstemem şimden gerü sultân ile gelmez iseñ

   1Git gönül, git; irfanla gelmeyeceksen hiç gelme.

   2Bundan sonra sultanla gelmeyeceksen seni istemem.

   Matla beyti gönlü üst üste üç kez kovar: git, git, gelme. Sürgün yine de koşulludur; dönüşe ancak irfanla ya da sultanla izin verilir. ‘Şimden gerü’ sözü bu şartı geçmişten ayırıp keskin bir zaman sınırı çizer.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Şem‘-i ‘aşka yanmadan va’llâh komam dükkânıma

   Cân u cismiñ dağlayup pervân ile gelmez iseñ

   1Aşk mumunda yanmadan seni dükkânıma vallahi koymam;

   2canını ve bedenini dağlayıp pervane gibi gelmeyeceksen.

   İkinci beyit aşkın mekânını dükkân diye adlandırır ve giriş şartını yeminle bağlar. Yanmak burada süs değil işlemdir: pervane sayılmak için canın ve cismin birlikte dağlanması, yani ikisinin aynı ateşte mühürlenmesi istenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Çık bugün dükkânda turma hem götürme defterim

   Cebleriñ incu koyup mercân ile gelmez iseñ

   1Bugün dükkândan çık, durma; defterimi de götürme;

   2ceplerine inci koyup mercanla gelmeyeceksen.

   Dükkân istiaresi burada deftere, yani hesap kaydına uzanır: sermayesiz gelen ne içeri alınır ne de defteri taşımaya yetkili sayılır. İnci ile mercan cebe konacak somut mal gibi anılır; manevî kazanç tüccarın gerçek stoğu yerine geçer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Oku bend bend yaz hocam yaz sen kerem fetvâların

   Vâ‘iz ehlin şöyle bir fermân ile gelmez iseñ

   1Bent bent oku; hocam, kerem fetvalarını yaz;

   2vaizlere böyle bir fermanla gelmeyeceksen.

   Dördüncü beyitte söz dükkândan medreseye geçer; hoca, fetva, vaiz ve ferman art arda dizilir. ‘Kerem fetvâsı’ tamlaması hüküm dilini cömertlikle çiftler: ilmî yetki, buyruk gücünü ancak bu bağışlayıcı kaynaktan aldığında geçerlidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gurbet ehli ‘aşk içinde bir sıla it sen seni

   ‘Afv olunmaz bayramı kurbân ile gelmez iseñ

   1Aşk içindeki gurbet ehline kendinden bir sıla kur;

   2bayrama kurbanla gelmeyeceksen bağışlanmazsın.

   Beşinci beyit gurbet ile sılayı karşılaştırır ama sılayı bir yere değil kişinin kendisine yükler: ‘sen seni’ sıla et. Kapanışta bayram kurbanı gelir; bedeli ödenmemiş bayram sevinci affa değil eksikliğe dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şeyh Hulûsî elleriñ taşlar alup ez bağrıñı

   Sen de biñ cândan geçüp cânân ile gelmez iseñ

   1Ey Şeyh Hulûsî, ellerine taş alıp bağrını ez;

   2sen de bin candan geçip sevgiliyle gelmeyeceksen.

   Mahlas beytinde buyruğun yönü tersine döner: o ana dek gönle söylenen şart şairin kendi bağrına iner. Eline taş alıp göğsünü ezmek, önceki beyitlerin ticarî ve hukukî diline karşı en çıplak bedensel karşılıktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle