Az Kara Gözlüm

Deli Boran yıldız ve ayla başlayan övgüsünü kara gözlü sevgilinin yüzü, ağzı, sürmeli gözü ve taranmış saçıyla sürdürür. Selâm alma, divanda el bağlama ve kul olma dilekleri yakınlaşmayı büyütür; yaşını on yedi hesapladığı sevgilinin başını dizine koymasını ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gökte doğan yıldız ile ay isa

   Sorarlar aslını eğer soy ise

   1Gökte doğan yıldız ile ay ise.

   2Sorarlar aslını eğer soy ise.

   Yıldız ve ayla açılan benzetme sevgiliyi göksel bir parlaklığa taşır. Soyun aslının sorulması ise görünüşe dayalı övgüyü köken merakına bağlar ve portreye toplumsal bir ölçü ekler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Âşıka da bahşişçiğin bu ise

   Vallahi Billâhi az kara gözlüm

   1Âşığa vereceğin küçük armağan buysa,

   2Vallahi billahi, bu azdır kara gözlüm.

   Âşığa verilecek armağanın küçüklüğü, kara gözlü sevgiliye yönelik sitemi hazırlar. Yeminle söylenen “azdır” hükmü, konuşanın sevgisi karşısında sunulan karşılığı yetersiz bulduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mail oldum yüzün ile ağzına

   Kara hattat sürme çekmiş gözüne

   1Yüzüne ve ağzına gönül verdim.

   2Kara “hattat” gözüne sürme çekmiş; sözcüğün anlamı kesinleşmez.

   Yüz ve ağız âşığın gönlünü çeken iki odaktır; sürmeli göz bu portreyi koyu bir çizgiyle tamamlar. “Hattat” sözcüğünün anlamı doğrulanmadığı için yorum yalnız sürmeyle kurulan ilişkiyi kaydeder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Taramış zülfünü dökmüş yüzüne ,

   Tara zülfünü de düz kara gözlüm

   1Taramış saçını dökmüş yüzüne,

   2Kara gözlüm, saçını tara ve düzelt.

   Yüze dökülen taranmış saç önce kendiliğinden bir güzellik görüntüsü kurar; ardından sevgiliden aynı saçı tarayıp düzeltmesi istenir. Tasvir, doğrudan hitap ve nazlı bir buyruğa dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Selâm ver de selâmını alayım

   El kavşurup divanına durayım

   1Selâm ver de selâmını alayım.

   2El kavuşturup huzurunda durayım.

   Selam alıp verme isteği yakınlaşmanın ilk adımıdır; elleri bağlayıp huzurda durma sözü ise bu yakınlığı saygılı bir teslimiyete çevirir. Âşık, karşılık beklerken alçakgönüllü bir duruş benimser.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ben kapunda kulun kölen olayım

   Hep sana ettiğim naz kara gözlüm

   1Ben kapında kulun kölen olayım.

   2Hep sana ettiğim naz kara gözlüm.

   Kapıda kul ve köle olma arzusu sevgiliye bağlılığı en uç hizmet diliyle anlatır. Buna karşılık nazın hep sevgiliye yönelmesi, itaatin içinde süren oyunlu bir aşk ilişkisini korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Hesap ettim on yedidir yaşını

   Akıtayım gözlerimin yaşını

   1Hesap ettim on yedidir yaşını.

   2Akıtayım gözlerimin yaşını.

   Sevgilinin yaşını on yedi diye hesaplamak portreye belirli bir gençlik ölçüsü ekler. Gözyaşı dökme isteği ise bu sayısal kesinliğin karşısına âşığın taşan duygusunu koyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Koy dizimin üstüne de başını

   Bir bir düğmelerin çöz kara gözlüm

   1Koy dizimin üstüne de başını.

   2Bir bir düğmelerin çöz kara gözlüm.

   Başı dize koyma çağrısı fiziksel yakınlık ister; düğmeleri çözme buyruğu bu yakınlığı daha mahrem bir düzeye taşır. Kara gözlüye sesleniş, şiirin sonunda arzuyu dolaysızlaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle