Haydi Bire Deli Gönül

Şiir deli gönle doğrudan seslenerek onun ateşle ilişkisini, sevgiliden gördüğü cefayı ve durmadan yanışını sorgular. Her bucakta gezmeme, rüzgârdan hile aramama ve her şeye gönül bağlamama öğüdü verilir; solmuş yüz, boğaza dolan zehir ve morarmış döş yıpranmayı görünür kılar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Haydi bire deli gönül

   Alevden mi dışın senin

   1Haydi ey deli gönül.

   2Sen ateşten ayrı mısın?

   Deli gönle yönelen çağrı, onun ateşten ayrı olup olmadığını sorarak içteki taşkınlığı doğrudan yanma imgesiyle tanımlar. Konuşan kendi gönlünü hem muhatap hem sorgulanan sorun hâline getirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Haydi bire deli gönül

   Alafıcrık [2] işin senin

   1Haydi ey deli gönül.

   2Kaynak dizesi, aparatlı ‘Alafıcrık [2] işin senin’ yüzeyini korur.

   Yinelenen “Haydi ey deli gönül” çağrısı, konuşanın kendi taşkın yanını karşısına alıp sorguladığını pekiştirir. Aparatlı ikinci dize, “Alafıcrık” yüzeyini açıklamaya kalkmadan gönlün işini belirsiz ve sorunlu bir niteleme olarak bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yardan sana sade cefa

   Sen de bol bol od ver bana

   1Yardan sana sade cefa.

   2Sen de bol bol ateş ver bana.

   Sevgiliden gelen karşılığın yalnız cefa olduğu söylenir; gönlün buna rağmen anlatıcıya daha çok ateş vermesi acıyı çoğaltır. Dışarıdan gelen eziyet, içeride gönlün sürdürdüğü yanışa dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bozarmış hep yana yana

   Kanlı kızıl başın senin

   1Yana yana bütünüyle sararıp solmuş.

   2Kan içinde, kıpkızıl olmuş başın.

   Sürekli yanmak yüzü sarartıp soldururken başı kanlı ve kıpkızıl bırakır. Ateş soyut bir aşk benzetmesi olmaktan çıkar; bedenin rengini değiştiren, görünür zarar hâline gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kalan her bucakta gezme

   Rüzgârlardan hile sezme

   1Her köşede dolaşıp durma.

   2Rüzgârlardan hile sezme.

   Her köşede dolaşmama buyruğu gönlün dağınıklığını sınırlamaya çalışır; rüzgârda hile aramamak ise kuruntudan kaçınmayı öğütler. Hareket ve kuşku aynı anda dizginlenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Vara yoğa gönül çezme

   Bine varmış yaşın senin

   1Olur olmaz her şeye gönül bağlama.

   2Bine varmış yaşın senin.

   Olur olmaz her şeye bağlanmama uyarısı, gönlün seçimsiz arzusunu eleştirir. Yaşın bine varması abartısı da bu yanlışın yeni değil, çok uzun süredir yinelenen bir huy olduğunu düşündürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Al ay benzin bile solmuş

   Boğazına zıkım dolmuş

   1Al ay gibi yüzün bile solmuş.

   2Boğazına zıkım dolmuş.

   Ay gibi yüzün solması güzelliğin yıprandığını gösterir; boğaza dolan zehir ise acının nefesi kesecek kadar içeri girdiğini anlatır. Gönlün yanışı artık bütün bedeni kuşatmıştır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Döğe döğe gömgök olmuş

   Kana kesmiş döşün senin

   1Dövüle dövüle mosmor olmuş.

   2Kana kesmiş göğsün senin.

   Dövülmek göğsü mosmor ve kanlı bırakır; şiirin önceki ateş ve zehir imgeleri burada doğrudan darbe izine dönüşür. Kapanış, gönül acısını beden üzerindeki ağır hasarla mühürler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle