Ağladır Âşıkları Saçmış Çırağı Perçemin

Şiir sevgilinin perçemini asker, çadır, sümbül, karanfil, örtü ve tuzak imgeleriyle anlatır. Yüzün ışığı ve dudağın rengiyle birleşen saç, Âşık Ömer’in göğsüne yara üstüne yara açan, bedeni aşk ateşiyle yakan merkezî güçtür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ağladır âşıkları saçmış çırağı perçemin

   Kareler giymiş perîşandır bayağı perçemin

   1Perçemin saçtığı ışık âşıkları ağlatır.

   2Perçemin kara giysilere bürünmüş, iyice perişandır.

   Perçem hem ışık saçar hem kara giysi giyer; bu karşıtlık saçın parlak yüz üzerindeki koyu görünüşünü anlatır. Âşıkları ağlatan şey yalnız güzellik değil, ışığı gölgeleyen ve ulaşmayı zorlaştıran bu perde etkisidir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yanmasın yakılmasın hiç askerî hindûlerin

   Sâye salmış her yana kurmuş otağı perçemin

   1O Hintli askerlere benzeyen saç telleri yanıp yakılmasın.

   2Perçemin her yana gölge salıp çadırını kurmuş.

   Saç tellerinin Hintli askerlere benzetilmesi perçemi düzenli bir orduya dönüştürür. Her yana gölge salıp otağ kurması, sevgilinin yüz çevresinde hâkimiyet alanı kurduğunu ve âşığın bu kuşatmadan kaçamadığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Müjgânın lâ’l veş karaya boyanmış iken

   Çeşm-i hûnun câm-ı zerrîn nûş edüp kanmış iken

   1Kirpiklerin yakut gibi karaya boyanmışken,

   2kanlı gözün altın kadehten içip doymuşken,

   Kirpiklerin koyu ve yakutumsu görünüşüyle kanlı gözün altın kadehten içmesi aynı yüz üzerinde renkli, sert bir sahne kurar. Gözün içip doyması, bakışın âşıklara yönelen tehlikeli gücünü kişileştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şem’-i rûyin âteş-i sevdâlara yanmış iken

   Sîneme urdu yine dâğ üzre dâğı perçemin

   1yüzünün mumu sevda ateşlerinde yanmışken,

   2perçemin göğsüme yara üstüne yara vurdu.

   Yüzün mumu sevda ateşinde yanarken perçem göğse önceki yaranın üstüne yeni bir dağ vurur. Işık veren yüz ile yaralayan saç yan yana gelince güzelliğin seyri doğrudan bedensel acıya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Servi kaddin ey perî sevdâdadır tûbâlara

   Gonca hüsnün hoş temâşâdır gül-i hamrâlara

   1Ey peri, servi boyun Tuba ağaçlarına sevdalıdır.

   2Gonca güzelliğin kırmızı güller için hoş bir seyirdir.

   Servi boyun Tuba ağaçlarına sevdalı gösterilmesi sevgiliyi cennet bahçesinin ölçüsüne çıkarır. Gonca güzelliğinin kırmızı güllere seyir olması da diğer çiçekleri ona bakan hayranlar konumuna yerleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Îş-i nutkundan hayât erdi dil-i şeydâlara

   Anberîn sünbül karanfilidir o bağı perçemin

   1Tatlı sözlerinden çılgın gönüller hayat buldu.

   2Perçemin o bahçenin amber kokulu sümbülü ve karanfilidir.

   Sevgilinin tatlı söyleyişi çılgın gönüllere yeniden hayat verir; perçem ise aynı güzellik bağının amber kokulu sümbülü ve karanfili olur. Sözün diriltici etkisiyle saçın rengi ve kokusu tek bir bahçe imgesinde birleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Kaşların garrâ yüzün nûr-i ziyâ-yi âfitâp

   Çeşme-i zemzem dehânın leblerin rengi şarâp

   1Kaşların parlak, yüzün güneş ışığı gibi aydınlıktır.

   2Ağzın zemzem pınarı, dudaklarının rengi şaraptır.

   Parlak kaş ve güneş ışığı taşıyan yüz, sevgilinin aydınlık tarafını öne çıkarır. Ağzın zemzem pınarı, dudak renginin şarap sayılması ise kutsal suyla sarhoş edici tadı aynı çehrede buluşturur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Zîynet-i ruhsârına giysûların olmuş nikap

   Tarmaşup kâküllerin olmuş tuzağı perçemin

   1Saçların yanağının süsüne bir örtü olmuş.

   2Kâküllerin dolaşıp perçeminin tuzağına dönüşmüş.

   Saçın yanağa nikap olması parlak yüzü örten bir perde kurar; dolaşmış kâküller de perçemin tuzağına dönüşür. Böylece saç hem güzelliği saklar hem ona yaklaşan âşığı yakalayan düğümlü bir engel olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Dehr-i dûnun ol Süleymân’ı zamânın Hâtem’i

   Vaslına ermek içün âşüfte ider âlemi

   1Alçak dünyanın Süleyman’ı, çağının Hatem’i odur.

   2Ona kavuşmak isteyenler bütün âlemi şaşkına çevirir.

   Sevgili alçak dünyanın Süleyman’ı ve çağın Hatem’i diye hükümdarlıkla cömertliğin doruğuna çıkarılır. Ona kavuşma arzusunun âlemi şaşırtması, kişisel isteği herkesin düzenini sarsan ortak bir hayranlığa genişletir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Ekseri Âşık Ömer gidermesi bu perçemi

    Yaktı cismim âteş-i aşkı çırağı perçemin

    1Âşık Ömer çoğu zaman bu perçemi uzaklaştırmak ister.

    2Perçemin aşk ateşi ve ışığı bedenimi yaktı.

    Kapanıştaki yanma, önceki bütün parlaklık imgelerinin bedelidir. Perçemin ışığı yolu aydınlatmaz; aksine aşk ateşini büyütüp şairin bedenini tüketen bir çırağa dönüşür.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle