Gönül âlemde bir şûh-ı cihânı istemiş bulmuş

Gönül dünyada aradığı eşsiz güzeli bulduğunu söyler; yıpranmış beden canlı ruhuna, ceylan göz kirpik ve kaş yayına kavuşur. Amber saç, gül yüz ve ardıç boy bir nişaneye dönüşür; Ömer’in aşkta usta gönlü, sonunda ahir zaman fitnesi kadar sarsıcı sevgiliyi seçer.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gönül âlemde bir şûh-ı cihânı istemiş bulmuş

   Ten-i fersûdesi rûh-ı revânı istemiş bulmuş

   1Gönül dünyada eşsiz bir güzel istemiş, bulmuş;

   2yıpranmış bedeni canlı bir ruh istemiş, bulmuş.

   “İstemiş bulmuş” tekrarı arayış ile sonucun arasını her beyitte kapatır; ilk nesne “şûh-ı cihân”, bütün dünyada öne çıkan oynak güzeldir. İkinci dizede yıpranmış “ten-i fersûde” kendine “rûh-ı revân”, yani canlı ve akıp giden ruh arar. Sevgili böylece yalnız gönlün tercihi değil, eskimiş bedeni diriltecek hayat olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ruhumun çeşm-i âhûsu tenimde derd ü kaygusu

   Atar müjgânın ebrûsu kemânı istemiş bulmuş

   1Ruhumun ceylan gözü, bedenimdeki dert ve kaygısı;

   2kirpiğini atan kaşın yayını istemiş, bulmuş.

   “Çeşm-i âhû” ceylan gözün ürkek güzelliğini taşırken onun bedendeki karşılığı “derd ü kaygu”dur. İkinci dize sevgilinin yüz parçalarını silah düzenine sokar: kirpik atılan ok, kaş onu fırlatan keman olur. Gönlün bulduğu şey sakin bir bakış değil, kendisini hedef alan yay ile okun tamamlanmış birlikteliğidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Siyah giysûları anber gönül bir dilber-i çâker

   Ruhi gül kameti ar’ar nişâne istemiş bulmuş

   1Siyah saçları amber; gönül, kul eden bir güzelin

   2gül yüzünü, ardıç boyunu nişan diye istemiş, bulmuş.

   Siyah “giysû”ların amber kokusu önce saçın rengini ve kokusunu birlikte verir. “Dilber-i çâker” yüzeyi sevgilinin gönlü kendine kul eden konumunu açık tutar. Gül yüz ile ardıca benzeyen düzgün boy “nişâne” diye seçilince güzellik hem aranmış işaret hem de önceki beyitteki okun yöneleceği hedef hâline gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bu Ömer aşkda mâhir cemâli gün gibi zâhir

   Gönül bir fitne-i âhır zamânı istemiş bulmuş

   1Bu Ömer aşkta ustadır, sevgilinin güzelliği gün gibi açıktır;

   2gönül ahir zaman fitnesi gibi bir güzeli istemiş, bulmuş.

   Mahlaslı kapanış Ömer’i “aşkda mâhir” diye deneyimli kılar, sevgilinin cemalini de güneş kadar görünür sayar. Buna rağmen gönlün seçtiği kişi huzur değil “fitne-i âhır zamân”dır; dünyanın sonundaki büyük karışıklık imgesi güzelliğin sarsıcı gücünü büyütür. Bulmak fiili mutluluk garantisi değil, tehlikeli arzunun gerçekleşmesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle