Gönül candan geçer, yârdan geçemez

Gönül canından vazgeçse de sevgiliden dönmez; Seyrânî sözünün inceliğini, doğruluğunu ve taşıdığı manevi yükü anlatır. Günahın ateşte yanacağına, kulun korunacağına inanır; sonunda Kayyûm ve Ferd olan Tanrı’ya sığınıp mahşerdeki kara yüzünü itiraf eder.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gönül serden geçer yardan geçemez

   Bağlanmış ikrara kavi özlüyüm

   1Gönül candan geçer, sevgiliden geçemez.

   2Verdiği söze bağlı, özü sağlam biriyim.

   Can ile yâr arasında yapılan seçim sadakatin sınırını belirler: hayat bırakılabilir, sevgili bırakılamaz. İkrarın sağlamlığı, gönlün bu tercihinin anlık heves değil verilmiş söz olduğunu gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Her sözüm dinleyen özüm seçemez

   Sırat köprüsünden ince sözlüyüm

   1Her sözümü dinleyen özümü seçip anlayamaz.

   2Sırat köprüsünden daha ince sözlüyüm.

   Sözün özü herkes tarafından seçilemez; çünkü anlatım Sırat köprüsünden ince sayılır. Seyrânî hem anlamın hassaslığını hem yanlış adımda düşme tehlikesini tek benzetmede birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Benim sözüm çürük değil, sağ gibi

   Çürük sözler erir akar yağ gibi

   1Benim sözüm çürük değil, sağlamdır.

   2Çürük sözler yağ gibi eriyip akar.

   Sağlam söz çürük sözden erimemesiyle ayrılır. Yağ gibi akıp giden boş ifadelerin karşısına şair, baskı ve zamana dayanacak doğruluk iddiasını koyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Üzerimden kervan geçer dağ gibi

   Yokuşluyum sanma beni düzlüğüm

   1Üzerimden dağ gibi kervan geçer.

   2Yokuşluyum; beni düzlük sanma.

   Dağ üzerinden geçen kervan görüntüsü, şairin ağır yük ve kalabalıklar altında kaldığını anlatır. Kendini düzlük sanmamalarını istemesi, onun düşüncesine yaklaşmanın emek isteyen bir yokuş olduğunu bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yolcu ateş yakmak ile yol yanmaz

   Arifin yaptığı hiç bir çul yanmaz

   1Yolcu ateş yaksa da yolun kendisi yanmaz.

   2Arifin yaptığı hiçbir çul yanmaz.

   Yolcunun ateşi yolu yakmaz; arifin dokuduğu çul da sıradan nesne gibi tutuşmaz. Bilgece yapılan işin dış ateşten korunması, doğru niyetin maddi sınavlara dayanacağı inancını taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Cehennemde günah yanar kul yanmaz

   Ben günahtan sürmelenmiş gözlüyüm

   1Cehennemde günah yanar, kul yanmaz.

   2Ben günahla sürmelenmiş gözlüyüm.

   Cehennem ateşinin kulu değil günahı yakması arınma umududur. Günahla sürmelenmiş göz, kusurun bakışı kararttığını kabul ederken insan özünün bütünüyle yok olmayacağını söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Sığındım SEYRANÎ Kayyumu Ferde

   Aşku sevda ile düştüm bu derde

   1Seyrânî, diri ve tek Tanrı’ya sığındım.

   2Aşk ve sevdayla bu derde düştüm.

   Kayyûm ve Ferd adları Tanrı’nın diri tutan ve tek olan kudretine sığınmayı belirtir. Şair aşk derdini kendi tecrübesi sayarken çıkış için ilahi dayanağı açıkça anar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Tuttum günahımdan yüzüme perde

   Rabbim divanında kara yüzlüyüm

   1Günahımdan yüzüme perde tuttum.

   2Rabbimin divanında yüzü kara biriyim.

   Günahın yüze perde yapılması utanç ve saklanma hareketidir. Mahşer divanında kara yüzlü olduğunu söyleyen Seyrânî, şiiri öğünmeyle değil kendi kusurunu yargıya sunan tevazuyla kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle