Yüzünü Görüp Divane Oldum

Şair sevgilinin yüzünü görünce divane ve onun yüz mumunun çevresinde pervane olduğunu söyler. Gece gündüz inleyen anlatıcı şifa, geliş ve merhamet ister; Gevherî son bentte servi boylu sevgilinin kendisini üzmesinin Allah’ın rızasına uygun olmadığını belirtir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Görüp cemalini divane oldum

   Beni divane etti sevda efendim

   1Yüzünü görüp divane oldum.

   2Beni sevda divane etti, efendim.

   Sevgilinin yüzünü görmek aklı ortadan kaldırır; divaneliğin faili açıkça sevda olarak gösterildiği için aşk karşı konulmazdır. Aynı “divane” sözü iki kez kullanılır: önce sonucu, sonra bu sonucu doğuran sevdanın etkin gücünü belirtir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cemalin şem’ine pervane oldum

   Aşkınla yanarım hâlâ efendim

   1Yüzünün mumuna pervane oldum.

   2Aşkınla hâlâ yanıyorum, efendim.

   Yüz muma, âşık pervaneye dönüşür; hâlâ süren yanış, görmenin tek anlık değil devam eden bir etki bıraktığını belirtir. Pervanenin mum çevresinde yanması, âşığın sevgilinin yüzünden uzaklaşamadığı için sürdürdüğü acıyı somutlaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ruzu şep kılarım ah ile zârı

   Nazar kıl bendene ömrümün varı

   1Gece gündüz ah edip inliyorum.

   2Kuluna bak, ey ömrümün varı.

   Gece gündüz ah eden anlatıcı kendisini kul, sevgiliyi ömrünün bütün değeri sayar; bakış talebi merhamet beklentisidir. “Ömrümün varı” hitabı, istenen tek bakışın anlatıcının sahip olduğu bütün hayata denk sayıldığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bu benim zahmıma eyle timarı

   Şensin her dertliye deva efendim

   1Bu yarama bir tedavi uygula.

   2Her dertlinin devası sensin, efendim.

   Aşk yarası tedavi beklerken sevgili bütün dertlilerin devası diye yüceltilir; yarayı açan kişi aynı zamanda hekimdir. Deva iddiası yalnız konuşanın yarasını değil bütün dertlileri kapsar; sevgilinin şifa gücü böylece genelleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yolunda ölürsem çekmezem elem

   Dost yoluna ölmek m-ola bana gam

   1Yolunda ölürsem acı çekmem.

   2Dost yolunda ölmek bana dert olur mu?

   Sevgilinin yolunda ölüm bile elem sayılmaz; ikinci soru, dost uğruna ölmenin gam değil onur olduğunu düşündürür. İkinci dizedeki soru gerçek bir kuşku değil, ölümün sevgili yolunda korkulacak bir kayıp olmadığını kesinleyen sözdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sırrım faşeyleyip kimseye demem

   Gelmedin lûtfeyle bana efendim

   1Sırrımı açıp kimseye söylemem.

   2Gelmedin; bana lütfet, efendim.

   Sırrı kimseye açmama sözü sadakati korur; sevgilinin gelmeyişi karşısında istenen şey yine lütuf ve yakınlıktır. Sır saklama karşılığında beklenen lütuf sevgilinin gelmesidir; sadakat ile kavuşma isteği aynı beyitte tartılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bir kameti serve olmuşum mecnun

   Görmedim sen gibi bir kaddi mevzun

   1Servi boylu bir güzele Mecnun oldum.

   2Senin gibi düzgün boylu birini görmedim.

   Servi boylu sevgili uğruna Mecnun olma, aşkı bilinen hikâyenin ölçüsüne taşır; düzgün boyun eşsizliği bu tutkuyu açıklar. Mecnun adı tutkunluğun derecesini, servi benzetmesi ise bu tutkunluğa yol açan düzgün ve uzun boyu açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   GEVHERÎ kulunu eyleme mahzun

   Razı olmaz buna Huda efendim

   1Kulun Gevherî’yi üzme.

   2Allah buna razı olmaz, efendim.

   Gevherî kendisini kul diye konumlandırır; sevgilinin onu üzmesi ilahî rızaya aykırı sayılarak son merhamet gerekçesi kurulur. Huda’nın rızası son sözde sevgili üzerinde dünyevî nazdan daha yüksek bir merhamet ölçüsü olarak kullanılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle