Dilberâ Bendene Divane Dersin

Âşık Ömer kendisine divane diye hakaret eden sevgiliye seslenir; yüzünü açmasını ve gönlünün kırılacağını düşünmesini ister. Eziyet sadakati bozamaz, fakat şiir sonunda yaralayan gözden ve hasta âşıktan şifa beklemenin çelişkisini gösterir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dilberâ bendene dîvâne dersin

   Nezâket yüzünden düşnâm edersin

   Dîvâne dağd-olur şehre gelir mi

   Hiç demezsin hâtırcığım kalır mı

   1Ey güzel, kuluna ‘divane’ dersin.

   2İncelik bahanesiyle hakaret edersin.

   3Divane dağda olur; şehre gelir mi?

   4Gönlümün kırılıp kırılmayacağını hiç düşünmezsin.

   Sevgili ‘divane’ sözünü incelik görünümü altında hakaret olarak kullanır; âşık bu adlandırmanın gönlünü kıracağını hatırlatır. Dağda yaşaması beklenen delinin şehre gelişi, konuşanın görünüşte düzenli hayatıyla kendisine yapıştırılan etiket arasındaki uyuşmazlığı açar.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Mestâne çeşminin ref’eyle hâbın

   Cemâlin arz eyle yetür nikabın

   Kâmil olan bilir kâmil cevâbın

   Kem olan hakîkat sözden alır mı

   1Sarhoş gözünün uykusunu kaldır.

   2Yüzünü göster, örtünü aç.

   3Olgun kişi olgun cevabı bilir.

   4Eksik kişi hakikat sözünden pay alır mı?

   Sarhoş gözün uykudan kaldırılması ve yüz örtüsünün açılması, sevgiliden hem bakmasını hem görünmesini ister. Olgun ile eksik kişi arasındaki karşıtlık, hakikat sözünü anlamanın yalnız işitmeye değil manevi yetkinliğe bağlı olduğunu bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Şîveler ettikçe kaşı kalemler

   Gelir âşıklara lûtf u keremler

   Ne denlü yolunda çekse sitemler

   Gönül sevdiğinden fâriğ olur mu

   1Kalem gibi kaşların cilve ettikçe

   2Âşıklara lütuf ve cömertlik gelir.

   3Yolunda ne kadar eziyet çekse de

   4Gönül sevdiğinden vazgeçer mi?

   Kalem kaşların her cilvesi âşığa lütuf gibi görünür; eziyetin kendisi aşk yolunun armağanına dönüşür. Bu nedenle gönül ne kadar sitem çekerse çeksin sevdiğini bırakmaz; bağlılık rahatlık şartına değil seçilmiş sadakate dayanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ey gönül artırıp âh ile zârın

   Bildirdin âleme hep cümle varın

   Cevr ü cefâsına incinme yârın

   Sağ olan derdlinin hâlin bilir mi

   1Ey gönül, ahını ve iniltini artırıp

   2Bütün varını dünyaya bildirdin.

   3Sevgilinin eziyet ve cefasına incinme.

   4Sağlıklı kişi dertlinin hâlini bilir mi?

   Gönlün ah ve iniltisini artırması içteki bütün varlığı âleme duyurur, böylece aşk saklı kalmaz. Sağlam kişinin hastayı anlayamaması, sevgilinin cefasına incinmeme öğüdünü acı bir yalnızlıkla destekler; derdi ancak aynı hâli yaşayan kavrar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gamzeler çeşminden devaç umarlar

   Hâtır-ı hasteden mizaç umarlar

   Derdliler Ömer’den ilâç umarlar

   Bîçâre derdine derman olur mu

   1Gamzeli gözden ilaç umarlar.

   2Hasta gönülden sağlam mizaç beklerler.

   3Dertliler Ömer’den ilaç umarlar.

   4Biçare kendi derdine derman olabilir mi?

   Son bentte herkes yanlış yerden şifa bekler: gamzeli göz yaralayıcıyken ondan ilaç, hasta gönülden sağlamlık istenir. Dertlilerin Ömer’e başvurması da aynı çelişkiyi sürdürür; kendi derdine çare bulamayan kişi başkasını iyileştiremez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle