Gül âteş gülbün âteş gülşen âteş cûy-bâr âteş

Bahçedeki her nesneyi tek tek ateşe çeviren, redifi dokuz beyit boyunca dokuz kez ve dize içinde onlarca kez yineleyen Sebk-i Hindî gazeli.

1. 1

   Gül âteş gülbün âteş gülşen âteş cûy-bâr âteş

   Semender-tıynetân-ı aşka besdir lâle-zâr âteş

   Günümüz Türkçesi +

   1Gül ateş, gül fidanı ateş, gül bahçesi ateş, ırmak ateş.

   2Semender yaratılışlı âşıklara lale bahçesi olarak ateş yeter.

   Beyit yorumu +

   Beyit bir bahçeyi adım adım tutuşturuyor: çiçek, fidan, bahçe, su. Suyun bile yanması manzarayı gerçeklikten koparıyor ve geriye yalnız ateşe dayanıklı bir seyirci kalıyor.

2. 2

   Hemên ey sâkî bir sâgar tutuşdur dest-i dildâra

   Gazabla bezme geldi şem’-i meclis-veş yanar âteş

   Günümüz Türkçesi +

   1Ey saki, hemen sevgilinin eline bir kadeh tutuştur.

   2Ateş meclise öfkeyle geldi, meclis mumu gibi yanıyor.

   Beyit yorumu +

   ‘Tutuşdur’ hem kadeh uzatmak hem alevlendirmek demek; tek fiil iki sahneyi birden çalıştırıyor. Meclise davetsiz gelen konuk ateş oluyor ve ışık kaynağı bir tehdide dönüşüyor.

3. 3

   Nesîm âteş çıkardı gonce-i çeşm-i ümîdimden

   Bırakdı gülşen-i âmâlime berk-ı bahâr âteş

   Günümüz Türkçesi +

   1Hafif rüzgâr, umut gözümün goncasından ateş çıkardı.

   2Bahar şimşeği emellerimin bahçesine ateş bıraktı.

   Beyit yorumu +

   Baharı getiren rüzgâr ve şimşek burada yangın başlatıyor. Umudun açılma ânı ile yanma ânı aynı fiile bağlanınca, beklemek de bir zarar biçimi oluyor.

4. 4

   Hayâl-i hasret-i hâlinle âh etdikçe uşşâkın

   Şeb-i fürkatda her dem ahterân eyler nisâr âteş

   Günümüz Türkçesi +

   1Âşıklar, benini özleyip hayaliyle âh ettikçe

   2ayrılık gecesinde yıldızlar durmadan ateş saçar.

   Beyit yorumu +

   Âh yerden yükseliyor, kıvılcım gökten iniyor; iki hareket gecede karşılaşıyor. Yıldızların saçtığı şey ışık değil, âşığın kendi âhının geri dönen kalıntısı.

5. 5

   Bana dûzahdan ey meh dem urur gülzârlar sensiz

   Dıraht âteş nihâl âteş gül âteş berg ü bâr âteş

   Günümüz Türkçesi +

   1Ey ay yüzlü, sensiz gül bahçeleri bana cehennemden söz açar.

   2Ağaç ateş, fidan ateş, gül ateş, yaprak ve meyve ateş.

   Beyit yorumu +

   Matladaki sayım burada neredeyse aynen tekrarlanıyor, ama arada bir sebep belirmiş: sevgilinin yokluğu. Aynı liste ilk beyitte coşku, bu beyitte ceza olarak okunuyor.

6. 6

   Mürekkebdir vücûdu tâ ezel yek-pâre sûzişden

   Anâsırdan meger uşşâka olmuşdur dûçâr âteş

   Günümüz Türkçesi +

   1Âşığın bedeni ezelden beri baştan başa yanıştan yoğrulmuştur.

   2Demek dört unsurdan âşıklara düşen pay ateş olmuş.

   Beyit yorumu +

   Klasik fizik dört unsuru herkese eşit dağıtır; Gâlib bu dağıtımı bozuyor. Âşık toprağı, suyu ve havayı kaybedip tek unsura indirgeniyor.

7. 7

   Çerâg-ı bezm-i hecri olduğum yapmış yakışdırmış

   Gönül pervânesine vuslat âteş intizâr âteş

   Günümüz Türkçesi +

   1Ayrılık meclisinin kandili olmam bana yakıştırılmış.

   2Gönül pervanesine kavuşmak da ateş, beklemek de ateş.

   Beyit yorumu +

   ‘Yapmış yakışdırmış’ deyimi kaderin bir terzi gibi ölçü aldığını söylüyor. İki seçenek de yanmayla bittiği için pervanenin karar vermesinin bir anlamı kalmıyor.

8. 8

   Beyân-ı sûziş eyler herkes isti’dâd-ı fıtratdan

   Eder berceste âşık mısrâ-ı rengin çenâr âteş

   Günümüz Türkçesi +

   1Herkes yanışını yaratılışındaki kabiliyete göre anlatır.

   2Âşık parlak bir mısra söyler, çınar ateşi tutuşturur.

   Beyit yorumu +

   Beyit iki ustayı karşılaştırıyor: şair ve ağaç. Çınarın yaprağı el gibi açılıp sonbaharda kızarır; şairin yaptığı da alevi bir dizeye sığdırmak.

9. 9

   Meger kilk-i sebük-cevlânın olmuş germ-rev Gâlib

   Zemîn âteş zamân âteş bütün nakş u nigâr âteş

   Günümüz Türkçesi +

   1Gâlib, senin hızlı dönen kalemin kızışmış olmalı.

   2Yer ateş, zaman ateş, bütün nakış ve süsler ateş.

   Beyit yorumu +

   Şair yangının sorumlusunu en sonda kendi kalemine yıkıyor. Mekân ve zaman da tutuşunca, gazelin başındaki bahçe yalnız kâğıt üzerinde kalmış oluyor.