Güm-reh ol kimse ki güm-keşteyi güm-râh bilür

Kaybolmuş kişiyi yine doğru yoldan sapmış sayanın kendisinin de aynı kayboluşta oluşuyla açılan gazel; gönül çocuğunu Hızır'a emanet eder, ayrılık gecesinin bilgisini yalnız şairle Allah arasında tutar ve Yusuf'un kuyusunu yükselişi gözleyen bir rasathane gibi okur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Güm-reh ol kimse ki güm-keşteyi güm-râh bilür

   Mest-i nâ-âgehî âgâh olan âgâh bilür

   1Yolunu şaşırmış kişiyi yine yolunu şaşırmış sayan kimse, kendisi de yolunu şaşırmıştır;

   2aklı başında olduğunu sanan, bilgisizlik sarhoşunu da ayık bilir.

   Kaybolmuş kişiyi doğru yoldan sapmış diye yargılayan kimse kendisi de yolunu şaşırmıştır; bilgisizlik sarhoşunu ayık sayan ise kendi ayıklığına aldanır. Aynı kökten kelimeler hüküm verenle hükmedileni birbirine dolayarak bilgi iddiasının güvenilmezliğini gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kûy-ı cânânı arar tıfl-ı dil ey Hızr yetiş

   Nev-hevesdür dahı ne menzil ü ne râh bilür

   1Gönül çocuğu sevgilinin mahallesini arıyor; ey Hızır, yetiş:

   2o daha yeni heveslidir, ne menzili ne de yolu bilir.

   Gönül çocuğu sevgilinin mahallesini arar; deneyimsiz olduğu için ne menzili ne yolu bilir ve Hızır’ın yardımına ihtiyaç duyar. İç arzu yetişkin rehberlik sağlamaz. Hızır çağrısı, yolculuğu coğrafi arayıştan çıkarıp doğru yönü ancak manevi kılavuzla bulunabilen sınava çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Şeb-i hicrânda çekdiklerimi hiç sorma

   Anı bir ben bilürüm bir dahı Allâh bilür

   1Ayrılık gecesinde çektiklerimi hiç sorma;

   2onu yalnız ben bilirim, bir de Allah bilir.

   Ayrılık gecesinde çekilenler sorulmamalıdır; bunları yalnız şair ve Allah bilir. Acı ayrıntılarla teşhir edilmez, iki tanık arasında mahrem tutulur. ‘Bir ben, bir de Allah’ sözü mübalağadan çok başkasının deneyimleyemeyeceği iç hâlin paylaşılmaz bilgisini vurgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Etdirür kevkebümi mihr ile bir gün hem-ser

   Resm ü râh-ı felek âh-ı seher-gâh bilür

   1Sabah vakti ettiğim ah, yıldızımı bir gün güneşle denk kılacaktır;

   2göğün töresini ve yolunu o sabah ahı bilir.

   Sabah vakti edilen ah, şairin yıldızını bir gün güneşle denk kılacaktır; çünkü göğün töresini ve yolunu bilir. Ah pasif yakınma değil kozmik düzeni tanıyan etkin aracı olur. Kişisel talih yıldızı, iç çekişin yönlendirmesiyle en büyük ışık kaynağına eşitlenme umudu taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ‘Ârif âzurde-i üftâdegî olmaz Nevres

   Ka‘r-ı çâhı meh-i Ken‘ân rasad-ı câh bilür

   1Ey Nevres, arif kişi düşmüş olmaktan incinmez;

   2Kenan ayının kuyunun dibini yücelik için bir gözetleme yeri sayar.

   Arif kişi düşmüş olmaktan incinmez; Yusuf’u simgeleyen Kenan ayı kuyunun dibini yükselişi gözleyen bir rasathane sayar. Kuyu yalnız tutsaklık değil ilerideki mevkiyi görme noktasıdır. Makta düşüşün anlamını sonuçtan önce belirlememeyi, aşağı konumu irfanla yeni bakışa çevirmeyi önerir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle