Haktan nazar oldu bana

Hakk’ın bir bakışıyla açılan kapıdan başlayıp nefsin yeniden baş kaldırışını da kaydeden; Taptuk Emre’ye erişmeyi göz açmakla eşleyen sekiz dörtlüklük nefes.

1. 1

   Haktan nazar oldu bana

   Hak kupusun açar oldum

   Girdim Hak’kın haznesine

   Dürlü güher seçer oldum

   Günümüz Türkçesi +

   1Hak bana lütufla baktı.

   2Onun kapısını açar oldum.

   3Hakk’ın hazinesine girdim,

   4türlü cevher seçmeye başladım.

   Dörtlük yorumu +

   Her şey bir bakışla başlıyor; kapıyı açan da onu iten el değil, o bakış. Hazineye girmek hemen zenginleşmek anlamına gelmiyor, seçme işi Yunus’a kalıyor.

2. 2

   Devlet tâcı başa kondu

   Aşk kadehin bana sundu

   Susadığınca ben dahi

   Her dem anı içer oldum

   Günümüz Türkçesi +

   1Baht tacı başıma kondu.

   2Aşk kadehini bana sundu.

   3Ne zaman susadıysam

   4her defasında ondan içtim.

   Dörtlük yorumu +

   Taç ile kadeh aynı anda geliyor: Biri yükseltiyor, öteki susatıyor. Aşkın kadehi susuzluğu bitirmiyor, yenilemesini sağlıyor; ödül burada doymak değil sürekli içmek.

3. 3

   Esritti aşka düşürdü

   Ciğerim aşka bişürdü

   Aklım başıma düşürdü

   Hayrı şerden seçer oldum

   Günümüz Türkçesi +

   1Beni sarhoş etti, aşka düşürdü.

   2Ciğerimi aşkta pişirdi.

   3Aklımı başıma getirdi;

   4iyiyi kötüden ayırmaya başladım.

   Dörtlük yorumu +

   Sarhoşluk ile aklın başa gelmesi normalde birbirini bozar; burada biri ötekini doğuruyor. Yunus’un aklı ancak yandıktan sonra çalışıyor, ayırt etme gücü de bu pişmenin karşılığı oluyor.

4. 4

   Hayır oldu benim işim

   Endîşeli oldu duşum

   Nefsim başını kesüben

   Şer işlerden kaçar oldum

   Günümüz Türkçesi +

   1İşim iyilik oldu.

   2Düşüm kaygıyla doldu.

   3Nefsimin başını kesip

   4kötü işlerden kaçmaya başladım.

   Dörtlük yorumu +

   İyilik ile huzur birlikte gelmiyor: İşi düzelen adamın düşü karışıyor. Nefsin başını kesmek tek seferlik bir zafer gibi duruyor, oysa kaçmayı sürdürmek gerekiyor.

5. 5

   Kesildi nefis baş oldu

   Fiskü fesad işler kıldı

   Hak’tan bana nazar oldı

   Kanatlandım uçar oldum

   Günümüz Türkçesi +

   1Nefsin başı kesildi, sonra yine baş oldu.

   2Günah ve bozgunculuk işleri yaptı.

   3Hak bana yine lütufla baktı;

   4kanatlanıp uçmaya başladım.

   Dörtlük yorumu +

   Kesilen baş geri çıkıyor: Yunus nefsi bir kez yenmenin yetmediğini söylüyor. Kurtuluş kendi gücünden değil ikinci bir nazardan geliyor; uçma da bu bakışın armağanı oluyor.

6. 6

   Uçdum bir hoş yere kondum

   Bu dünyâyı bâkî sandum

   Ey yârenler ben usandum

   Kondum giru göçer oldum

   Günümüz Türkçesi +

   1Uçtum, hoş bir yere kondum.

   2Bu dünyayı kalıcı sandım.

   3Ey dostlar, usandım;

   4kondum ve yine göçmeye başladım.

   Dörtlük yorumu +

   Yanlışını kendi ağzıyla söylüyor: Hoş yer onu yanıltıyor. Usanmak burada bıkkınlık değil uyanma; konmak ile göçmek arasındaki tekrar, dünyada bir yere yerleşmenin imkânsızlığını gösteriyor.

7. 7

   Dutsak idi cânum anda

   Kalmış idim bir vîranda

   Gel didiler vardır anda

   Yöneldim uş geçer oldum

   Günümüz Türkçesi +

   1Canım orada tutsaktı.

   2Bir yıkıntının içinde kalmıştım.

   3‘Gel, orada bir şey var’ dediler.

   4Yöneldim ve işte geçip gitmeye başladım.

   Dörtlük yorumu +

   Kurtuluş bir kararla değil bir çağrıyla geliyor. Yunus çağıranların kim olduğunu söylemiyor; söylediği tek şey, virandan çıkmak için birinin seslenmesi gerektiği.

8. 8

   Yunus Hak’ka bilişeli

   Cânü gönül virişeli

   Şol Taptuğ’a irişeli

   Gözlerümi açar oldum

   Günümüz Türkçesi +

   1Yunus, Hak ile tanıştığından beri,

   2canını ve gönlünü verdiğinden beri,

   3o Taptuk’a eriştiğinden beri

   4gözlerimi açmaya başladım.

   Dörtlük yorumu +

   Sekiz dörtlük boyunca uçan, gören ve seçen adam sonunda gözünü ilk kez açtığını söylüyor. Sıralamayı da bozuyor: Tanışmak ve vermek, görmekten önce geliyor.