Halim Giray’ın gazelini tahmis

Tahmis, istiğnayı önce nazlı sevgilinin giysisi ve şarabı olarak işler; sonra solan güzellikten uzaklaşarak uzlet, manevî saltanat ve gönül Kaf’ında yuva kuran anka imgesine yönelir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bu gün gülzâra geldi bir melek sîmâ-yı istiğnâ

   Elinde gül gibi bir sâgar-ı mînâ-yı istiğnâ

   Yakışmış dûş-i nâza kâle-i zîbâ-yı istiğnâ

   Yakışmaz gayrı hûbân giymesün kâlâ-yı istiğnâ

   Kad-i yâre biçilmiş câmedir dîbâ-yı istiğnâ

   Seninle oldum ey mahbûb-ı zîbâ hemdem ü mahrem

   Bana oldu bu dünyâda medâr-ı fahr-i dem ber-dem

   Ne âlî himmetim bak ey tarab efrûz-i bezm-i Cem

   Miyân-ı meclise nukl olsa bûs-i lâ’lin el sunmam

   Beni mest eylemiştir sâkıyâ sahbâ-yı istiğnâ

   Ne oldu nükheti kâkül gibi bir anberîn mûyun

   Dimağa kalmamış te’sîr-i hükmü ol güzel bûyun

   O hây ü hûyi nerde şimdi ol cem’iyyeti kûyun

   Bahâr-ı nâzı geçmiş rengi solmuş ol sitem hûyun

   Değildir ba’dezîn gülzâr-ı hüsnü cây-i istiğnâ

   O yâr-ı mehlikânın hasretinden oldu müstağnî

   Ümîd-i rağbetinden sohbetinden oldu müstağnî

   Gamından mihnetinden firkatinden oldu müstağnî

   Dil-i şeydâ hayâl-i vuslatından oldu müstağnî

   Ol âfet etmesin şimdengerü hülyâ-yı istiğnâ

   Nedendir âşıkâne iltifât etmekte imsâkin

   Dolaştım rûz ü şeb etrâfını kûy-i hatarnâkin

   Nolur bir kerre olsun görmedim bir lûtf-i gamçâkin

   Ezelden nâz ü nihvetle mürekkeb unsur-ı pâkin

   Vücûdundan ibârettir begim ma’nâ-yı istiğnâ

   Dedim ol dilbere bu hüsn-i berk efsâna aşk olsun

   Senin derdin çeken uşşâk-ı sergerdâna aşk olsun

   Gamın sahrâlarında fışkıran tûfâna aşk olsun

   Cihânda ol gedâ-yı bî ser ü sâmâna aşk olsun

   Ki aynında değildir mesned-i ulyâ-yı istiğnâ

   Cihân-ı feyz içinde bir cihândır âlem-i uzlet

   Füyûzât-ı Hudâ neşr eyler anda bûy-i ulviyyet

   Şükûh ü şân-ı dünyâda bulunmaz ma’nevî lezzet

   Dayanmaz bâliş-i zertâr-ı câha Hazret-i Neş’et

   Odur var ise şimdi müttekâpîrâ-yı istiğnâ

   Olur sultân-ı taht-ı ma’nevî bî tâc ü bî leşker

   Kalur dûnunda şân ü şevket-i Cemşîd ü İskender

   Emîrî kesb eder bir saltanat bî zîb ü bî zîver

   Verir şöhret Halîmâ nâmımız dünyâya sertâser

   Tutunca kâf-ı dilde âşiyân ankâ-yı istiğnâ

   1Bugün gül bahçesine istiğna yüzlü bir melek geldi.

   2Elinde gül gibi, billurdan bir istiğna kadehi vardı.

   3İstiğnanın güzel kumaşı naz omzuna yakışmış.

   4Artık başka güzeller istiğna elbisesini giymesin.

   5Bu ipek giysi sevgilinin boyuna göre biçilmiştir.

   6Ey güzel sevgili, seninle yakın dost ve sırdaş oldum.

   7Bu yakınlık dünyada her an övünç dayanağım oldu.

   8Bak, Cem meclisine neşe veren sevgili karşısında ne yüce gönüllüyüm.

   9Meclise meze diye yakut dudağının öpücüğü konsa el sürmem.

   10Çünkü beni istiğna şarabı sarhoş etmiştir, ey saki.

   11Amber kokulu saçın gibi güzel kokun ne oldu?

   12O güzel kokunun etkisi artık dimağda kalmadı.

   13O gürültülü canlılık, o semtin topluluğu şimdi nerede?

   14Naz baharı geçmiş, eziyetçi güzelliğin rengi solmuş.

   15Güzellik bahçesi bundan sonra istiğna yeri değildir.

   16Gönül o ay yüzlü sevgiliye hasret duymaktan vazgeçti.

   17Onun ilgisini ve sohbetini ummaktan vazgeçti.

   18Gamından, mihnetinden ve ayrılığından kurtuldu.

   19Çılgın gönül kavuşma hayalinden de vazgeçti.

   20O afet artık istiğna hülyası kurmasın.

   21Âşıklara iltifat etmekte niçin bu kadar cimrisin?

   22Gece gündüz tehlikeli semtinin çevresinde dolaştım.

   23Bir kere olsun keskin yan bakışının lütfunu görmedim.

   24Temiz yaradılışın ezelden beri naz ve gururla yoğrulmuş.

   25Ey beyim, istiğnanın anlamı bizzat senin varlığındır.

   26O güzele, şimşek gibi parlayan bu güzelliğe aşk olsun, dedim.

   27Senin derdini çeken başı dönmüş âşıklara aşk olsun.

   28Gamının çöllerinde fışkıran tufana aşk olsun.

   29Dünyada o kimsesiz, perişan dilenciye aşk olsun.

   30Çünkü istiğnanın yüce makamı onun gözünde değer taşımaz.

   31Uzlet âlemi, feyiz dünyası içinde başlı başına bir dünyadır.

   32Tanrı’nın feyizleri orada yüceliğin kokusunu yayar.

   33Dünya görkemi ve şanında manevî tat bulunmaz.

   34Hazret-i Neş’et, altın işlemeli makam yastığına dayanmaz.

   35Bugün istiğna makamını süsleyen biri varsa odur.

   36Manevî tahtın sultanı taçsız ve askersiz olur.

   37Cemşid ile İskender’in şanı ve görkemi onun altında kalır.

   38Emîrî süssüz ve ziynetsiz bir saltanat kazanır.

   39Ey Halîm, adımızı baştan başa dünyaya duyurur.

   40İstiğna ankası gönül Kaf’ında yuva kurunca bu gerçekleşir.

   Sekiz bentte anlam belirgin biçimde dönüşür: ilk iki bent sevgilinin gururlu çekiciliğine hayranlık taşır, üçüncü ve dördüncü bentler solma ve vazgeçişi bildirir, son bentler ise istiğnayı dünyalık şandan bağımsız manevî egemenlik olarak yeniden kurar. Halîm Giray dizeleriyle Emîrî ekleri aynı hizada korunmuştur.

   Bütün bend yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle