Hansı Gülşen

Fuzûlî, sevgilinin yürüyüşünü serviye, dudağını goncaya, çenesini elmaya, kirpiğini kılıca ve saçını hazineyi koruyan ejderhaya üstün tutar; art arda gelen sorular benzersizlik iddiasını gazelin omurgası yapar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hansı gülşen gül-büni serv-i hırâmânunca var

   Hansı gül-bün üzre gonce lâ’l-i handânunca var

   1Hangi bahçenin gül fidanı, senin salınan servin kadar güzeldir?

   2Hangi gül fidanındaki gonca, senin gülen lâl dudağın kadar güzeldir?

   Matla, bahçe içindeki gül fidanını sevgilinin salınan servi gibi boyuyla yarıştırır. İkinci dizede gonca ile gülen lâl dudak karşılaştırılır; art arda gelen `hansı` soruları cevap beklemekten çok sevgilinin eşsizliğini peşinen ilan eder.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hansı gül-zâr içre bir gül açılur hüsnün kimi

   Hansı gül bergi leb-i lâ’l-i dür-efşânunca var

   1Hangi gül bahçesinde senin güzelliğin gibi bir gül açılır?

   2Hangi gül yaprağı, senin inci saçan lâl dudağın kadar değerlidir?

   İkinci beyit bahçedeki gerçek gülü sevgilinin güzelliği karşısında yetersiz bırakır. Dudağın `dür-efşân`, yani inci saçan sayılması yalnız renk ve biçime değil, sevgilinin ağzından çıkan sözlerin değerine de işaret ederek benzetmeyi genişletir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hansı bâğun var bir nahli kadün tek bâr-ver

   Hansı nahlün hâsılı sib-i zenahdânunca var

   1Hangi bahçede senin boyun gibi meyveli bir fidan vardır?

   2Hangi fidanın ürünü, senin elmayı andıran çenen kadar güzeldir?

   Boyun meyve veren fidan gibi kurulması, servi benzetmesindeki yalnız zarafeti verim ve canlılıkla tamamlar. Çenenin elmaya benzetilmesi de bakışın yukarıdan aşağıya ilerlediğini gösterir; bahçe, sevgilinin bedenini ölçen bir güzellik cetveline dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hansı hûnî sen kimi cellâda olmuşdur esîr

   Hansı cellâdun kılıcı nevk-i müjgânunca var

   1Hangi kan dökücü, senin gibi bir cellada esir olmuştur?

   2Hangi celladın kılıcı, senin kirpiğinin ucu kadar keskindir?

   Dördüncü beyitte güzellik dili ansızın şiddet diline geçer: sevgili cellat, âşık ise ona tutsak kan dökücüdür. Kirpik ucunun kılıca benzetilmesi bakışın yaralayıcı gücünü somutlaştırır ve âşığın gönüllü esaretindeki çelişkiyi belirgin kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hansı bezm olmış münevver bir kadün tek şem’den

   Hansı şem’ün şu’lesi ruhsâr-ı tâbânunca var

   1Hangi meclis, senin boyun gibi tek bir mumla aydınlanmıştır?

   2Hangi mumun alevi, senin parlak yanağın kadar ışıklıdır?

   Meclisi aydınlatan tek mum ile sevgilinin servi boyu üst üste getirilir; parlak yanak da bu mumun alevinden daha güçlüdür. Böylece sevgili hem meclisin merkezindeki dikey figür hem de çevresindeki herkesi görünür kılan ışık kaynağı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hansı yerde tapılur nisbet sana bir genc-i hüsn

   Hansı gencün ejderi zülf-i perîşânunca var

   1Hangi yerde sana denk bir güzellik hazinesi bulunur?

   2Hangi hazinenin ejderhası, senin dağınık saçın kadar heybetlidir?

   Güzellik bu kez saklı bir hazine, dağınık saç ise onu koruyan ejderha olarak düşünülür. Saçın yüzü örtmesi, hazineye erişimi engelleyen masalsı bekçiye dönüşür; soru biçimi âşığın bu engeli aşacak başka bir örnek bulamadığını vurgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Hansı gül-şen bülbülün derler Fuzûli sen kimi

   Hansı bülbül nâlesi feryâd-u efganunca var

   1Ey Fuzûlî, hangi gül bahçesinin bülbülüne senin gibidir derler?

   2Hangi bülbülün iniltisi senin feryadın ve figanın kadar güçlüdür?

   Mahlas beyti karşılaştırmayı doğrudan şairin sesine taşır: Hiçbir gül bahçesi bülbülünün Fuzûlî'ye benzediği söylenemez; hiçbir bülbülün iniltisi de onun feryat ve figanına erişemez. Sevgilinin eşsizliğine son beyitte âşık-şairin eşsiz yakarışı eklenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle