Olsak da Bir, Olmasak da

Dertli, dünya meclisinde yıkıntının kulu olmuş bir benliği, kurtuluş ile tutsaklık arasındaki farkı silen nakaratla anlatır. Şirin ve Ferhat kıssasını hak ile bâtılı ayırma yoluna bağlar; son bentte gönül ülkesinin şahı ve sır yolunun yoldaşı olduğunu söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Harabe kul olduk bezmi âlemde

   Abat olsak ta bir olmasak ta bir

   1Dünya meclisinde yıkıntının kulu olduk.

   2Bayındır olsak da fark etmez, olmasak da.

   Dünya meclisinde harabenin kulu olmak, benliğin yıkılmış durumunu anlatır. Bayındır olup olmamanın fark etmemesi ise dış görünüşteki onarımın iç hakikati değiştirmeyeceğini söyler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Düştük çare nedir dâma âlemde

   Azat olsak ta bir olmasak ta bir

   1Dünya içinde tuzağa düştük; artık çare nedir?

   2Özgür kalsak da fark etmez, kalmasak da.

   Dünya tuzağına düşüldüğü kabul edilir; özgür kalmakla kalmamak arasındaki fark da nakaratla silinir. Şair kurtuluşu bile ikili karşıtlıkların ötesinde değerlendiren teslimiyetli bir ses kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Aşk oduna yanmış ciğer kebabız

   Hicr ile giryanız dide pür âbız

   1Aşk ateşinde yanmış, bağrı kavrulmuş kişileriz.

   2Ayrılıkla ağlarız; gözlerimiz yaş doludur.

   Aşk ateşinde yanmış bağır ile ayrılıktan yaş dolan gözler aynı acının beden üzerindeki iki izidir. Yanma ve ağlama, şiirin yıkıntı benzetmesini canlı bir insan tecrübesine çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yapılmış yıkılmış hane harabız

   Bünyat olsak ta bir olmasak ta bir

   1Bir zaman kurulmuş, şimdi yıkılmış bir ev gibiyiz.

   2Yeniden kurulsak da fark etmez, kurulmasak da.

   Bir zaman kurulmuş, sonra yıkılmış eve benzeyen anlatıcı yeniden yapılsa da sonucun değişmeyeceğini söyler. Harabe imgesi kişisel geçmişi taşır; nakarat varlık biçimlerine bağlanmayan bir tavır kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bir Şirin elinden aşk meyin içtik

   Hak ile batılı fark edip seçtik

   1Şirin gibi bir sevgilinin elinden aşk şarabı içtik.

   2Doğru ile yanlışı birbirinden ayırdık.

   Şirin’in elinden aşk şarabı içmek Ferhat hikâyesini çağırır; doğru ile yanlışın ayrılması bu sarhoşluğun bilinçsiz olmadığını belirtir. Aşk, hakikati seçme yetisi kazandırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Varlık dağlarını deldik te geçtik

   Ferhat olsak ta bir olmasak ta bir

   1Benlik dağlarını delip aştık.

   2Ferhat olsak da fark etmez, olmasak da.

   Benlik dağlarını delip geçmek Ferhat’ın dağı delişini tasavvufî mücadeleye dönüştürür. Ferhat adını alıp almamak önemsizdir; önemli olan varlık engelinin aşılmış olmasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey DERTLİ âlemde biz şahı diliz

   Haktan hakikatten ağâhı diliz

   1Ey Dertli, biz dünyada gönül ülkesinin hükümdarıyız.

   2Gönlümüz Hak'tan ve hakikatten haberdardır.

   Dertli kendisini gönül ülkesinin hükümdarı ve Hak’tan haberdar bir gönül diye tanımlar. Başlangıçtaki harabe kulluğu, dış yıkımın içinde kazanılan manevî egemenlikle karşılanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Tariki esrara hemrahı diliz

   İrşat olsak ta bir olmasak ta bir

   1Gönlün sırlar yolunda yoldaşıyız.

   2Doğru yola erişsek de fark etmez, erişmesek de.

   Gönül sırlar yolunun yoldaşıdır; doğru yola erişmiş sayılmakla sayılmamak yine eşitlenir. Şiir, unvan ve görünür sonuçları önemsizleştirip yaşanan hakikat yolculuğunu öne çıkararak kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle