Hoş Geldin, Şah Levendim

Sevgilinin gelişi ölümcül hastalığa şifa sayılır ve onun acele gelmesi istenir. Sazların çalındığı, meclisin kurulduğu bir gece hayal edilir; son bentte Gevherî felekle güreşen bir garip olarak kendine denk arar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hoş geldin efendim şahı levendim

   Lâli lebin deva imiş ecele

   1Hoş geldin efendim, yiğit şahım.

   2Yakut renkli dudağın ölüme deva imiş.

   Sevgili hem hükümdar hem yiğit diye karşılanır; yakut dudağının ölüme deva oluşu, gelişini sıradan ziyaretten şifaya yükseltir. Dudak hem rengiyle lâle benzer hem de can bağışlayan sözü taşıdığı için ölümün karşısına yerleştirilir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hasta düşmüş yatır bu tende canım

   Söyleyin yarime gelsin acele

   1Canım bu bedende hasta yatıyor.

   2Sevgilime söyleyin, acele gelsin.

   Bedende yatan hasta can, sevgilinin gecikmeden çağrılmasını gerektirir; aşk hastalığının tek ilacı doğrudan onun varlığıdır. Canın beden içinde yatması, hastalığı yalnız duygusal değil bütün varlığı tutan bir güçsüzlük olarak gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Çalınsın bozuklar santurla neyler

   Kurulsun meclisler dolansın neyler

   1Bozuk düzen sazlar, santur ve neyler çalınsın.

   2Meclisler kurulsun; basılı “neyler” sözü belirsizliğiyle korunsun.

   Saz ile santurun ardından kaynakta “neyler” yazılır; meclisin kurulması şenlik havasını açar, fakat bu yüzey “meyler” diye sessizce düzeltilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Garibin gönlünü dilberler eğler

   Bir gececik semtimizde gecele

   1Güzeller garibin gönlünü eğlendirir.

   2Bir geceliğine bizim semtimizde kal.

   Dilberlerin garip gönlü eğlendirmesi, istenen bir gecelik konaklamanın amacını açıklar: yalnızlığı kısa süreliğine gidermek. “Bizim semtimiz” ifadesi daveti soyut bırakmaz; sevgiliden konuşanın yaşadığı yere gerçekten uğraması beklenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Var mı garip GEVHERÎ’yle elleşe

   Hemtâ olup karşısında dilleşe

   1Garip Gevherî ile el ele tutuşacak biri var mı?

   2Ona denk olup karşısında söz söyleyecek biri var mı?

   Gevherî kendisiyle el ele tutuşacak ve sözde denk olacak birini arar; soru hem arkadaşlık hem şiir meydanı çağrısıdır. “Hemtâ” arayışı, yalnız sevilecek birini değil, karşılıklı konuşmada Gevherî’ye cevap verebilecek bir eş ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Felek pehlivandır çıktı güleşe

   Korkarım ki ayağımdan o çele

   1Felek bir pehlivandır, güreşe çıktı.

   2Korkarım beni ayağımdan çelip düşürür.

   Feleğin pehlivan gibi güreşe çıkması hayat mücadelesini bedensel yarışa çevirir; anlatıcı ayağının çelinmesinden korkar. Çelme korkusu, feleğin gücünü soyut talihsizlikten çıkarıp güreş meydanında ansızın düşüren bir hamleye dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle