Hudânuñ Lutfı Var El-hamdü-li’llâh

Fahrî, yokluktan varlığa geliş, iman ve umut nimetleri için kardeşleriyle sürekli hamdetmeye çağırır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hudânuñ lutfı var ‘El-hamdü-li’llâh’

   Müdâm mü’minlere ‘El-hamdü-li’llâh’

   1Allah'ın lütfu vardır; Allah'a hamdolsun.

   2Müminlere sürekli erişir; Allah'a hamdolsun.

   Açılış beyti lütfu bir olay gibi değil, süregelen bir durum olarak koyar: var yüklemi zamansızdır, müdâm ise onu müminler için kesintisiz kılar. Redif seçilen hamd cümlesi Arapça bırakıldığı için her beyit sonunda Türkçe söyleyişten ibadet diline geçilir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Getirdi bizi sahrâ-yı ‘ademden

   Vücûd iklîmine ‘El-hamdü-li’llâh’

   1Bizi yokluk çölünden getirip

   2varlık ülkesine çıkardı; Allah'a hamdolsun.

   Yokluk çölünden varlık iklimine taşınma, yaratılışı bir göç gibi resmeder; sahrâ ile iklîm arasındaki karşıtlık kuraklıkla yerleşilebilirliği yan yana getirir. Var olmak burada kazanılmış bir hak değil, taşınmış olmanın kendisidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bizi İslâm ile itdi mu‘azzez

   Dahi îmân ile ‘El-hamdü-li’llâh’

   1Bizi İslâm ile değerli kıldı;

   2iman ile de, Allah'a hamdolsun.

   Mu‘azzez sözcüğü değeri kişinin kendinden değil kendisine verilenden alır; İslâm ile iman art arda konarak biri dış bağlılık, öteki iç tasdik olarak ayrışır. Beytin iki yarısı aynı yapıyı tekrarladığı için ikinci armağan birincinin üstüne eklenmiş görünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Didi ‘Lâ teknatû min rahmeti’llâh’

   Bize lutfı ile ‘El-hamdü-li’llâh’

   1‘Allah'ın rahmetinden umut kesmeyin’ dedi;

   2bize lütfetti, Allah'a hamdolsun.

   Burada söz Hakk'a bırakılır: iktibas edilen ayet şairin kendi cümlesinin yerini alır ve umutsuzluğu yasaklayan buyruk hamdin gerekçesi olur. Alıntının hemen ardından gelen bize lutfı ile ifadesi, genel buyruğu konuşanların kendi durumuna indirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gelüñ ihvân sizüñ ile hemîşe

   Diyelim rûz-ı eb ‘El-hamdü-li’llâh’

   1Gelin kardeşler, sizinle her zaman

   2gece gündüz ‘Allah'a hamdolsun’ diyelim.

   Gelüñ ihvân çağrısıyla şiirin sesi tekilden çoğula geçer; hamd artık bildirilen bir gerçek değil, birlikte yapılması önerilen bir iştir. Rûz-ı eb kalıbı gündüzle geceyi birden kapsayarak bu ortak söyleyişe zaman sınırı tanımaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hudâvendim bu Fahrî kemterine

   İder en‘âm-ı şükr ‘El-hamdü-li’llâh’

   1Rabbim bu değersiz Fahrî'ye

   2şükür nimeti verir; Allah'a hamdolsun.

   Mahlas beytinde Fahrî kendini kemter sayıp konuşan biz'in içinden ayrılır; buna karşılık ona verilen şey yeni bir nimet değil, şükredebilme nimetidir. Böylece şiirin son sözü, hamdin kendisinin de bir bağış olduğunu söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle