Hüsnüñ Gülün Gördi İse Cânânı Seyrân Eyleye

Seyran eyleye redifi, sevgilinin gülünden Kaf dağına, arş ve levhten mizana, Firdevs'ten Kur'an'a uzanan geniş bir manevî seyir kurar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hüsnüñ gülün gördi ise cânânı seyrân eyleye

   Gül goncasın dirdi ise reyhânı seyrân eyleye

   1Güzelliğinin gülünü gördüyse sevgiliyi seyretsin;

   2gül goncasını derdiyse reyhanı seyretsin.

   Matla iki şart cümlesini birbirine yaslar: gülü görmek cânânı seyretmeye, goncayı dermek reyhanı seyretmeye hak kazandırır. Görme ile derme arasındaki fark önemlidir; birincisi uzaktan, ikincisi elle temas ederek kurulan bir ilişkidir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tâ hükm ider Kâfdan Kâfa neyler Süleymân tahtını

   Bülbül gibi gülşanede efgânı seyrân eyleye

   1Kaf'tan Kaf'a hükmederken Süleyman'ın tahtını ne yapsın?

   2Gül bahçesinde bülbül gibi feryadı seyretsin.

   İkinci beyit dünyevî iktidarı bir soruyla küçültür: Kaf'tan Kaf'a hükmeden birinin Süleyman tahtına ihtiyacı yoktur. Ardından gelen bülbül feryadı, bu geniş hükmün karşılığını saltanatta değil bahçedeki bir sesin sürekliliğinde arar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Seyyâh oluñ erler ile Kâf tagını köşk eylemiş

   Mü’minleriñ kalbinde hoş mihmânı seyrân eyleye

   1Erlerle birlikte seyyah olun; Kaf Dağı'nı köşk edinmiş;

   2müminlerin kalbindeki hoş konuğu seyretsin.

   Üçüncü beyit efsanevî Kaf Dağı'nı bir köşke indirir ve asıl konağı müminin kalbine taşır. Seyyahlık burada tek başına gezmek değil ‘erler ile’ yola çıkmaktır; misafir de bu ortak yolculuğun varış noktasında beklemektedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Basdı kadem ‘arşdan öte levh üstüne yazdı kalem

   Haşr u hesâb-ı müstakîm mîzânı seyrân eyleye

   1Arşın ötesine adım bastı; kalem levhin üstüne yazdı;

   2dirilişi, doğru hesabı ve mizanı seyretsin.

   Dördüncü beyit iki fiili art arda koyar: ayak arşın ötesine basar, kalem levhe yazar. Yükseliş ile kayıt böylece aynı ana sığar. Ardından haşir, hesap ve mizan gelir; görülecek manzara artık bahçe değil, tartının kendisidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Firdevse var tûbâyı gör gılmânları şol bî-misâl

   Özler kamu dîdârını dîvânı seyrân eyleye

   1Firdevs'e var, Tuba'yı ve o benzersiz gılmanları gör;

   2hepsi yüzünü özler; divanı seyretsin.

   Beşinci beyit cenneti eksiksiz tarif eder — Firdevs, Tûbâ, benzersiz gılmanlar — sonra hepsini bir özlemin öznesi yapar. Cennetin kendisi de dîdârı özlediğine göre, varılacak yer amaç değil bekleme yeri olarak kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   ‘Arz eyleyüp her dem Hulûs hakka’l-yakîn görsem deyü

   Hakk sözlerin gûş eyleyüp Kur’ânı seyrân eyleye

   1Hulûs her an sunup 'Hakka'l-yakîni görsem' diye diler;

   2Hakk'ın sözlerini dinleyip Kur'an'ı seyretsin.

   Makta isteği sürekli kılar: her dem arz edilen dilek, hakka'l-yakîn mertebesinde görmektir. Kapanışta görme yerini işitmeye bırakır; söz dinlenerek seyredilen Kur'an, bakışla kulağı tek bir fiilde birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle