Seyrân ettim erenlerin demini

Altı bendin beşi “gördüm” ile kapanan bir görü zinciri. Burak, kudret kandili, Veysel Karanî'nin katarı, Musa, Hızır, İsmail'in kurbanı ve Düldül aynı bakışın içinden geçer; sonda görüntü topluluğa ve müşkilin mürşide açılmasına bağlanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Seyrân ettim erenlerin demini

   Kudret kandilini yanarken gördüm

   Burâk olub içtim âb-ı hayattan

   Hazret- Peygâmber’i kanarken gördüm

   1Erenlerin demini seyrettim

   2Kudret kandilinin yandığını gördüm

   3Burak olup âb-ı hayattan içtim

   4Hazret-i Peygamber'in kandığını gördüm

   Şiir bir “gördüm” zinciri olarak kurulmuş; her bendin son dizesi aynı fiille kapanıp görüleni bir deftere kaydediyor. İlk bentte şair seyreden değil, bineğe dönüşen kişidir: Burak olup suyu kendi içiyor, kanan ise Peygamber oluyor. Tanıklık ile taşıyıcılık aynı dizede birleşiyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Günde bin kez Hak’ka şükür ederken

   Veysel erenler katarın yederken

   Mûsâ Hak’kın dîdârına giderken

   Hızır müşkilini anarken gördüm

   1Günde bin kez Hakk'a şükrederken

   2Veysel erenler katarı yederken

   3Musa Hakk'ın didarına giderken

   4Hızır'ı müşkülünü anarken gördüm

   Üç ayrı zaman aynı bakışın içine giriyor: Veysel Karanî'nin katarı, Musa'nın Tûr yolculuğu, Hızır'ın müşkil anışı. “Yedmek” bir hayvanı yularından çekmektir; katar yedmek de mürşidin canları kendi ardınca dizip götürmesinin resmidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Halil Kâ’be yaptı insan gelmeğe

   Şüphesiz günahlar kabûl olmağa

   İsmail uğruna kurban kılmağa

   Bir melek bir koyun yederken görüdüm

   1Halil, insanlar gelsin diye Kâbe'yi yaptı

   2Günahlar şüphesiz bağışlansın diye

   3İsmail'in yerine kurban edilsin diye

   4Bir meleğin bir koyun çektiğini gördüm

   Üç dize üst üste “-meğe / -mağa” ile bitip amaç sıralıyor, dördüncüsü sahneyi gösteriyor: melek koyunu yedip getiriyor. İbrahim'in adı geçmiyor, “Halil” lakabı yetiyor. Kaynakta son dize “görüdüm” diye dizilmiş; öbür beş bendin redifi “gördüm”, dizgi olduğu gibi bırakıldı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Nerden düşman gelir ise duyardı

   Dost uğruna cân ü başı koyardı

   Her gün Hamza âşikâre gezerdi

   Ali’yi Düldüle binerken gördüm

   1Düşman nereden gelirse gelsin sezerdi

   2Dost uğruna canını başını verirdi

   3Hamza her gün açıkça, gizlenmeden dolaşırdı

   4Ali'yi Düldül'e binerken gördüm

   Üç dize geçmiş zaman kipiyle Hamza'yı anlatıyor, dördüncüsü şimdiye dönüp “gördüm” diyor. Hamza'nın âşikâre gezmesi ile Ali'nin Düldül'e binmesi yan yana konunca cesaret bir huy olmaktan çıkıp görülebilen, seyredilebilen bir hâle dönüşüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Vefâsı yok imiş şunda fenânın

   Hisâbı yok imiş mülke konanın

   Yavrusun aldırmış garib ananın

   Parlayı parlayı yanarken gördüm

   1Bu fâni dünyanın vefası yokmuş

   2Mülke konanın hesabı tutulmazmış

   3Garip ananın yavrusunu almışlar

   4Onu parlaya parlaya yanarken gördüm

   Şiirin tek dünyevî bendi burası: peygamberlerden ve velilerden sonra sahneye bir garip ana geliyor. “Parlayı parlayı yanmak” hem ateşin görüntüsü hem yasın sesidir; “gördüm” redifi ilk kez bir kerâmete değil bir acıya tanıklık ediyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Pir Sultan’ım eder şunda gelmişler

   Dizilmişler duâsını almışlar.

   Bir birinin eteğini tutmuşlar

   Müşkilin mürşide tınarken gördüm

   1Pir Sultan'ım der ki, işte buraya gelmişler

   2Sıraya dizilip duasını almışlar

   3Birbirinin eteğinden tutmuşlar

   4Müşkülünü mürşide açarken gördüm

   Son bent tek tek görülenleri bir topluluğa bağlıyor: dizilmek, etek tutmak ve müşkili mürşide tınmak aynı erkânın üç hâli. “Tınmak” ses etmek, ağzını açmak demektir; şiir görmekle başlayıp söylemeye varıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle