Yol içinde yol ararsın

Beş dörtlüğün beşi de “Muhammed Ali’nindir” redifiyle kapanır; her bent redifin önüne başka bir kelime koyar — yol, el, din, gül, nur. Arayışı reddedip sahibi gösteren, arada cahilden uzak durmayı öğütleyen bir nefes.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yol içinde yol ararsın

   Yol Muhammed Ali’nindir

   Yetmiş iki dil içinde

   Dil Muhammed Ali’nindir

   1Yolun içinde başka bir yol ararsın

   2Oysa yol Muhammed Ali’nindir

   3Yetmiş iki ayrı dilin arasında

   4Asıl dil Muhammed Ali’nindir

   Redif her bendin son dizesini aynı sahibe bağlıyor; değişen tek şey redifin önündeki kelime. İlk bent arayışı daha ilk dizede kesiyor: yolun içinde yol aramak, sahibi belli olanı yeniden aramaktır. Yetmiş iki dil, yetmiş iki millet deyişinin dile çevrilmiş hâli.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kani bizden evvel gelen

   Beş vakti dâimâ kılan

   On parmağı pınar olan

   El Muhammed Ali’nindir

   1Hani bizden önce gelenler nerede

   2Beş vakit namazı hiç aksatmadan kılan

   3On parmağı pınar gibi akan

   4O el Muhammed Ali’nindir

   “Kani” sorusu üç dize boyunca askıda kalıp dördüncüde cevabını buluyor. On parmağın pınar olması Ali'ye bağlanan kerametlerdendir; namaz ile keramet aynı elde toplanınca şeriatın işi ile velâyetin işi tek bedende birleşiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Varma câhilin yanına

   Uğrarsın çerhin seline

   Lâ’net Yezid’in canına

   Din Muhammed Ali’nindir

   1Cahilin yanına varma

   2Feleğin seline kapılıp gidersin

   3Lanet olsun Yezid’in canına

   4Din Muhammed Ali’nindir

   Öğüt ile lânet arka arkaya geliyor: cahilden uzak durmayı buyuran dize, iki satır sonra Yezid'i anarak cahilliğin tarihteki adını koyuyor. “Çerhin seli” feleğin sürükleyici akışıdır; yanlış arkadaş insanı o akıntıya bırakan şeydir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cennet kapusu açıldı

   Misk ü anberler saçıldı

   Bağ u bağçede açıldı

   Gül Muhammed Ali’nindir

   1Cennetin kapısı açıldı

   2Misk ve amberler saçıldı

   3Bağda bahçede açan

   4Gül Muhammed Ali’nindir

   Bent “açıldı” fiilini iki ayrı anlamda çalıştırıyor: önce kapı açılıyor, sonra gül. Koku ile çiçek arasındaki bu geçiş cenneti uzaktaki bir yer olmaktan çıkarıp bağda bahçede görülebilen bir hâle indiriyor; gül ise Ehl-i beyt'in bilinen mazmunu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Söyler Pir Sultan’ım söyler

   Hak’kın birliğini birler

   Doğmuş âlemlere parlar

   Nur Muhammed Ali’nindir

   1Pir Sultan’ım söyler de söyler

   2Hakk’ın birliğini durmadan birler

   3Âlemlere doğmuş, parlayıp durur

   4O nur Muhammed Ali’nindir

   Mahlas bendi tevhidi fiile çeviriyor: “birlemek”, birliği yalnız bilmek değil dille tekrar tekrar kurmaktır — ilk dizedeki “söyler söyler” ikilemesi de bu tekrarın sesidir. Son dize nurun doğuşunu anlatıp sahibini en sona bırakarak redifi bir cevap gibi çalıştırıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle