Hüsran

Konuşan haykırmak ister fakat muhatap bulamaz; feryadını boğup bin parçaya ayırarak şiirine gömer. Sel gibi yayılacak inleyişin sessiz bir gözyaşına dönüşmesi, başlıktaki hüsranı kurar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ben böyle bakıp durmayacaktım, dili bağlı,

   İslam'ı uyandırmak için haykıracaktım.

   1Ben böyle dili bağlı bakıp durmayacaktım;

   2İslam'ı uyandırmak için haykıracaktım.

   Şiir bir niyetin geçmiş zamanıyla açılıyor: “haykıracaktım”. Yapılmamış olan baştan söyleniyor, geri kalan on dize bunun sebebini arayacak.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gür hisli, gür imanlı beyinler coşar ancak,

   Ben zaten uzun boylu düşünmekten uzaktım!

   1Ancak gür hisli, gür imanlı beyinler coşar;

   2ben zaten uzun boylu düşünmekten uzaktım!

   İlk açıklama kendini yetersiz bulmak. Ama ünlem işareti bu tevazuya bir alay katıyor — Âkif kendine gerçekten inanmıyor değil, kendini suçluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Haykır! 'Kime, lakin? Hani sahibleri yurdun?

   Ellerdi yatanlar, sağa baktım, sola baktım;

   1“Haykır!” Ama kime? Hani yurdun sahipleri?

   2Sağa baktım sola baktım, yatanlar yabancılardı.

   Kendine verdiği emir tek kelime: haykır. Hemen ardından gelen soru onu geçersiz kılıyor — muhatap yok. Şiirin asıl derdi burada açığa çıkıyor: susmanın sebebi korku değil, dinleyicisizlik.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Feryatımı artık boğarak, naş'ımı tuttum,

   Bin parça edip şi'rime gömdüm de bıraktım.

   1Feryadımı boğarak cenazemi tuttum;

   2bin parça edip şiirime gömdüm, bıraktım.

   Feryat boğulur, bir cenaze gibi tutulur, bin parçaya ayrılıp şiire gömülür. Beyit, konuşanın duyuramadığı feryadın bu şiirdeki gömülme görüntüsünü kurar; bütün bir kitap veya şiir hayatı hakkında genelleme yapmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Seller gibi vadiyi eninim saracakken,

   Hiç çağlamadan, gizli inen yaş gibi aktım.

   1İnleyişim seller gibi vadiyi saracakken

   2hiç çağlamadan, gizli akan bir yaş gibi aktım.

   İki su karşılaştırılıyor: sel ve gözyaşı. Biri duyulur, öteki duyulmaz. Beklenen ses ile çıkan ses arasındaki fark, hüsranın ölçüsü.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Yoktur elemimden şu sağır kubbede bir iz;

   İnler 'Safahat'ımdaki Hüsran bile sessiz!

   1Acımdan şu sağır kubbede bir iz yok;

   2Safahat'ımdaki Hüsran bile sessiz inler!

   Son beyit şiiri kendi üzerine katlıyor: okuduğumuz şiirin adı Hüsran ve o bile sessiz. “Sağır kubbe” hem gökyüzü hem cami kubbesi olabilir — iki okumada da yakarışın karşılıksız kaldığını söylüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle