İl Beni Diller Deyu Eğnim Abâ Pûş Eyledim

Halkın diline düşen Ömer, derviş abasına bürünse de kınanmaktan kurtulamaz; sevgilinin eziyeti, dostların düşmanlığı ve dedikodu karşısında Tanrı’dan bağışlanma ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İl beni diller deyu eğnim abâ pûş eyledim

   Çarh-ı gerdundan müzeyyen câm-ı mey nûş eyledim

   1Halk bana “diller” diyor diye sırtıma derviş abasını giydim;

   2Dönen felekten süslü şarap kadehini içtim.

   Aba giymek, dedikodudan kaçmak için dış görünüşü değiştiren bir savunmadır; fakat feleğin kadehini içmek, anlatıcının dünya düzeninden yine de bütünüyle kurtulamadığını gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bulmadım bir medhim eyler çok sena gûş eyledim

   Zemmeder âlem beni yâ Rab bu halka neyledim

   1Beni öven birini bulamadım, çok övgü sözü dinledim;

   2Dünya beni yeriyor; ey Rabbim, ben bu halka ne yaptım?

   Övgü duymakla gerçekten övülmek arasındaki fark açılır. Başkalarına söylenen güzel sözleri dinleyen kişi, kendisine yalnız yergi düşmesini “bu halka ne yaptım?” sorusuyla karşılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Cevr-i dilber bir yanadan tan’-ı âlem bir yana

   Yalınız düşmen değil dostum bile düşmen bana

   1Sevgilinin eziyeti bir yanda, halkın kınaması öte yanda;

   2Yalnız düşman değil, dostum bile bana düşman.

   Sevgilinin eziyetiyle halkın kınaması iki ayrı kuşatma kurar; daha ağır olan, dostun da düşmana dönüşmesidir. Böylece anlatıcıya sığınacak özel bir ilişki alanı bırakılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hâlime rahmeyleyüp kimse demez noldu sana

   Zemmeder âlem beni yâ Rab bu halka neyledim

   1Hâlime acıyıp da kimse “Sana ne oldu?” demiyor;

   2Dünya beni yeriyor; ey Rabbim, ben bu halka ne yaptım?

   Kimsenin “ne oldu?” diye sormaması, topluluğun merhametsizliğini sıradan bir selam üzerinden görünür kılar. Nakarat bu ilgisizliği kişisel suç arayışına dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ağlamaktan rûz ü şeb çeşmim yaşı döndü sele

   Ben bu derdden ağlamazdım ettiğim olsa hele

   1Gece gündüz ağlamaktan gözyaşım sele döndü;

   2Bu dertten, yaptığım bir şey olsaydı ağlamazdım.

   Gözyaşının sele dönmesi, gece gündüz süren bedensel sonucu büyütür; “bir suçum olsaydı” itirazı ise bu yoğun cezanın hak edilmediği düşüncesini açıkça savunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şöyle bir şây oldu ismim söylenür dilden dile

   Zanneder âlem beni yâ Rab bu halka neyledim

   1Adım öyle yayıldı ki dilden dile söyleniyor;

   2Dünya beni öyle sanıyor; ey Rabbim, ben bu halka ne yaptım?

   Adın dilden dile yayılması, söylentiyi artık denetlenemez bir kamusal kimlik hâline getirir. İnsanlar gerçeği değil zanlarını dolaştırırken Ömer kendi adının yabancısı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Yâ İlâhî sen bilürsün bu Ömer’in hâlini

   Hürmetinle yarlıgagıl bu günehkâr kulunu

   1Ey Allah’ım, bu Ömer’in hâlini sen bilirsin;

   2Hürmetin için bu günahkâr kulunu bağışla.

   Mahlasla kurulan dua, insanlar karşısındaki savunmayı Tanrı’nın bilgisine taşır. Herkesin yanlış bildiği hâli yalnız Allah’ın doğru bilmesi, bağışlanma isteğine güven verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ol Habîb’in hürmetiyçün kes bu halkın dilini

   Ta’n eder âlem beni yâ Rab bu halka neyledim

   1O Sevgili Peygamber’in hürmetine bu halkın dilini kes;

   2Dünya beni kınıyor; ey Rabbim, ben bu halka ne yaptım?

   Son birim Peygamber’in hürmetini araya koyarak dedikodunun susmasını ister. “Dilin kesilmesi” sert imgesi, şiir boyunca büyüyen toplumsal baskıya karşı son çareyi belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle