Mecnûn’un Kâbe duası (Leylâ vü Mecnûn’dan)

Leylâ vü Mecnûn’da Mecnûn’un Kâbe’nin önünde iyileşmek yerine daha çok gam ve insansız bir ülke dilediği, aklından ayrılmayı istediği dokuz beyitlik mesnevi bölümü.

1. 1

   Yâ Rab bu harem-serâ hakiyçün

   Bu ma‘bed-i pür-safâ hakiyçün

   Günümüz Türkçesi +

   1Yâ Rab, bu kutsal sarayın hakkı için,

   2bu safa dolu mabedin hakkı için.

   Beyit yorumu +

   Dua Kâbe’nin taşına yeminle açılıyor; Mecnûn en kutsal yerde en aykırı şeyi istemeye hazırlanıyor. Yerin kutsallığı isteğe ağırlık kazandırdığı için ret ihtimali de büyüyor.

2. 2

   Kıl mende binâ-yı aşkı dâim

   Mânend-i esâs-ı Kâ‘be kâim

   Günümüz Türkçesi +

   1Aşkın yapısını bende sürekli kıl,

   2Kâbe’nin temeli gibi ayakta tut.

   Beyit yorumu +

   Aşk bir yapı, Kâbe onun temeli oluyor. Mecnûn duasında mimarlık dili kullanarak duygusunu geçici bir hâl olmaktan çıkarıp yıkılmaması gereken bir binaya çeviriyor.

3. 3

   Sal gönlüme derd-i aşkdan gam

   Her lahza vü her zamân ü her dem

   Günümüz Türkçesi +

   1Gönlüme aşk derdinden gam sal;

   2her lahza, her zaman, her nefes.

   Beyit yorumu +

   İkinci dize zamanı üç kez ölçüyor ve hiç boşluk bırakmıyor. İstenen gam sürekli olmalı; kesintisizlik talebi acıyı bir duygudan çok bir düzene benzetiyor.

4. 4

   Aşk içre müdâm şevküm artur

   Şevk ile hemîşe zevküm artur

   Günümüz Türkçesi +

   1Aşk içinde şevkimi durmadan artır;

   2şevkle birlikte zevkimi de artır.

   Beyit yorumu +

   Şevk ile zevk aynı beyitte artırılıyor; acı ile haz arasındaki sınır siliniyor. Mecnûn için aşkın şiddeti azaldıkça değil, büyüdükçe katlanılır hâle geliyor.

5. 5

   Her handa ki âlem içre gam var

   Kıl gönlümi ol gama giriftâr

   Günümüz Türkçesi +

   1Âlemde nerede bir gam varsa,

   2gönlümü o gama tutsak et.

   Beyit yorumu +

   Dünyadaki bütün gam tek bir gönle çağrılıyor. İstek cömert görünüyor ama bedeli açık: Bir insan, kendisine ait olmayan acıları da taşımaya gönüllü oluyor.

6. 6

   Endîşe-i akldan cüdâ kıl

   Aşk ile hemîşe âşinâ kıl

   Günümüz Türkçesi +

   1Beni aklın kaygısından ayır;

   2aşkla her zaman tanış kıl.

   Beyit yorumu +

   Akıl burada bilgi değil kaygı üretiyor; Mecnûn ondan ayrılmayı istiyor. Aşkla tanış olmanın şartı düşünmeyi bırakmak olunca, delilik bir kayıp değil bir izin belgesi hâline geliyor.

7. 7

   Artur mana zevk ü şevk-ı Leylî

   Dâim mana anda kıl tecellî

   Günümüz Türkçesi +

   1Leylâ’nın zevkini ve şevkini bende artır;

   2onda bana sürekli tecelli et.

   Beyit yorumu +

   Kâbe’nin ortasında adı geçen tek isim Leylâ oluyor ve ondan tecelli isteniyor. Mesnevinin en cesur anı burada: İbadet yönü sevgiliye çevriliyor.

8. 8

   Çohdur benî Âdem içre bî-dâd

   Et gönlümi vahşet ile mu‘tâd

   Günümüz Türkçesi +

   1İnsanoğlu arasında haksızlık çok;

   2gönlümü ıssızlığa alıştır.

   Beyit yorumu +

   İnsanlar arasında haksızlık çok denip yalnızlığa alışmak isteniyor. Mecnûn’un çöle çıkışı böylece bir cinnet değil, gerekçesi söylenmiş bir tercih olarak görünüyor.

9. 9

   Bir mülkde ver mana karârı

   Kim yetmeye âdemî gubârı

   Günümüz Türkçesi +

   1Bana öyle bir ülkede karar ver ki

   2oraya insan tozu bile ulaşmasın.

   Beyit yorumu +

   Son dilek bir yer isteği: İnsan tozunun bile ulaşmadığı bir ülke. Mecnûn aşkı istemekle başladığı duayı insanlardan uzaklaşma isteğiyle kapatıyor; kavuşma yerine ıssızlık dileniyor.