Mecnûn’un Kâbe duası (Leylâ vü Mecnûn’dan)

Leylâ vü Mecnûn’da Mecnûn’un Kâbe’nin önünde iyileşmek yerine daha çok gam ve insansız bir ülke dilediği, aklından ayrılmayı istediği dokuz beyitlik mesnevi bölümü.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yâ Rab bu harem-serâ hakiyçün

   Bu ma‘bed-i pür-safâ hakiyçün

   1Yâ Rab, bu kutsal sarayın hakkı için,

   2bu safa dolu mabedin hakkı için.

   Dua Kâbe’nin taşına yeminle açılıyor; Mecnûn en kutsal yerde en aykırı şeyi istemeye hazırlanıyor. Yerin kutsallığı isteğe ağırlık kazandırdığı için ret ihtimali de büyüyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kıl mende binâ-yı aşkı dâim

   Mânend-i esâs-ı Kâ‘be kâim

   1Aşkın yapısını bende sürekli kıl,

   2Kâbe’nin temeli gibi ayakta tut.

   Aşk bir yapı, Kâbe onun temeli oluyor. Mecnûn duasında mimarlık dili kullanarak duygusunu geçici bir hâl olmaktan çıkarıp yıkılmaması gereken bir binaya çeviriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sal gönlüme derd-i aşkdan gam

   Her lahza vü her zamân ü her dem

   1Gönlüme aşk derdinden gam sal;

   2her lahza, her zaman, her nefes.

   İkinci dize zamanı üç kez ölçüyor ve hiç boşluk bırakmıyor. İstenen gam sürekli olmalı; kesintisizlik talebi acıyı bir duygudan çok bir düzene benzetiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Aşk içre müdâm şevküm artur

   Şevk ile hemîşe zevküm artur

   1Aşk içinde şevkimi durmadan artır;

   2şevkle birlikte zevkimi de artır.

   Şevk ile zevk aynı beyitte artırılıyor; acı ile haz arasındaki sınır siliniyor. Mecnûn için aşkın şiddeti azaldıkça değil, büyüdükçe katlanılır hâle geliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Her handa ki âlem içre gam var

   Kıl gönlümi ol gama giriftâr

   1Âlemde nerede bir gam varsa,

   2gönlümü o gama tutsak et.

   Dünyadaki bütün gam tek bir gönle çağrılıyor. İstek cömert görünüyor ama bedeli açık: Bir insan, kendisine ait olmayan acıları da taşımaya gönüllü oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Endîşe-i akldan cüdâ kıl

   Aşk ile hemîşe âşinâ kıl

   1Beni aklın kaygısından ayır;

   2aşkla her zaman tanış kıl.

   Akıl burada bilgi değil kaygı üretiyor; Mecnûn ondan ayrılmayı istiyor. Aşkla tanış olmanın şartı düşünmeyi bırakmak olunca, delilik bir kayıp değil bir izin belgesi hâline geliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Artur mana zevk ü şevk-ı Leylî

   Dâim mana anda kıl tecellî

   1Leylâ’nın zevkini ve şevkini bende artır;

   2onda bana sürekli tecelli et.

   Kâbe’nin ortasında adı geçen tek isim Leylâ oluyor ve ondan tecelli isteniyor. Mesnevinin en cesur anı burada: İbadet yönü sevgiliye çevriliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Çohdur benî Âdem içre bî-dâd

   Et gönlümi vahşet ile mu‘tâd

   1İnsanoğlu arasında haksızlık çok;

   2gönlümü ıssızlığa alıştır.

   İnsanlar arasında haksızlık çok denip yalnızlığa alışmak isteniyor. Mecnûn’un çöle çıkışı böylece bir cinnet değil, gerekçesi söylenmiş bir tercih olarak görünüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bir mülkde ver mana karârı

   Kim yetmeye âdemî gubârı

   1Bana öyle bir ülkede karar ver ki

   2oraya insan tozu bile ulaşmasın.

   Son dilek bir yer isteği: İnsan tozunun bile ulaşmadığı bir ülke. Mecnûn aşkı istemekle başladığı duayı insanlardan uzaklaşma isteğiyle kapatıyor; kavuşma yerine ıssızlık dileniyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle