Ilgıt ılgıt esen seher yelleri

Her dörtlüğü “değil” diye kapatan koşma; seher yelinden güzelin sürmesine kadar her şeyi olumsuzlayıp sonunda kaçırılan fırsatın cezasını kendisi belirliyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ilgıt ılgıt esen seher yelleri

   Esip esip yara değmeli değil

   Ak elleri elvan elvan kınalı

   Karadır gözleri sürmeli değil

   1Hafif hafif esen seher yelleri,

   2esip esip yâre dokunmamalı.

   3Ak elleri renk renk kınalı.

   4Gözleri karadır, sürmeye ihtiyacı yok.

   İki “değil” iki ayrı iş yapıyor: Birincisi rüzgârı yâre dokunmaktan alıkoyuyor, ikincisi kara gözü sürmeye ihtiyaçsız sayıyor. Kıskançlık ile övgü tek kelimeye sığdırılmış.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Estirir de seher yeli estirir

   Kimini ağladır kimin küstürür

   Kısmet ise kadir Mevlâm gösterir:

   Çokça heves edip öğmeli değil

   1Seher yeli eser, estirir durur.

   2Kimini ağlatır, kimini küstürür.

   3Kısmetse kudretli Tanrım zaten gösterir;

   4boşuna heveslenip övmeye gerek yok.

   Rüzgâr kimseyi seçmiyor; ağlatmayı da küstürmeyi de aynı esintiyle yapıyor. Şair bundan bir ölçü çıkarıyor: Payına düşecek şeyi övmek onu getirmiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bir bölük turna da havada uçar

   İner engininden bir bade içer

   Esen seher yeli göğsünü açar

   Yâr göğsün bentleri düğmeli değil

   1Bir bölük turna havada uçuyor.

   2Alçağa inip bir yudum içiyor.

   3Esen seher yeli göğsünü açıyor.

   4Yârin göğsündeki bağlar düğmeli değil.

   Turna susuzluğunu tek bir inişte giderirken rüzgâr yârin göğsünü açıyor. Kuşun rahatça eriştiği şeye âşık erişemiyor; bir düğme bile ondan yana çalışmıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir bölük turna da havada kışlar

   Bak başıma geldi gördüğüm duşlar

   Size derim size yaren yoldaşlar

   Kavli yalan dostu sevmeli değil

   1Bir bölük turna havada kışlıyor.

   2Bak, gördüğüm rüyalar başıma geldi.

   3Size söylüyorum, yakın yoldaşlar:

   4sözü yalan olan dostu sevmemeli.

   Rüyanın çıkması müjde değil, uyarı: Gördüğü şey başına gelmiş. Bu yüzden öğüdünü artık sevgiliye değil yoldaşlarına veriyor, sözü tutmayan dostu sevmeyin diyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Karacoğlan der ki konup göçmedim

   Ak göğsünün düğmelerin açmadım

   Fursat elde iken alıp kaçmadım

   Öldürmeli beni döğmeli değil

   1Karacoğlan der ki: konup göçmedim.

   2Ak göğsünün düğmelerini açmadım.

   3Fırsat elimdeyken alıp kaçmadım.

   4Beni dövmeli değil, öldürmeli.

   Şair yapmadığı üç şeyi sayıp cezayı kendisi belirliyor: Dövmek yetmez, öldürmeli. Kaçırılmış bir fırsatın bedeli burada işlenmiş bir suçtan daha ağır tutuluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle