Ilgıt ılgıt esen seher yelleri

Her dörtlüğü “değil” diye kapatan koşma; seher yelinden güzelin sürmesine kadar her şeyi olumsuzlayıp sonunda kaçırılan fırsatın cezasını kendisi belirliyor.

1. 1

   Ilgıt ılgıt esen seher yelleri

   Esip esip yara değmeli değil

   Ak elleri elvan elvan kınalı

   Karadır gözleri sürmeli değil

   Günümüz Türkçesi +

   1Hafif hafif esen seher yelleri,

   2esip esip yâre dokunmamalı.

   3Ak elleri renk renk kınalı.

   4Gözleri karadır, sürmeye ihtiyacı yok.

   Dörtlük yorumu +

   İki “değil” iki ayrı iş yapıyor: Birincisi rüzgârı yâre dokunmaktan alıkoyuyor, ikincisi kara gözü sürmeye ihtiyaçsız sayıyor. Kıskançlık ile övgü tek kelimeye sığdırılmış.

2. 2

   Estirir de seher yeli estirir

   Kimini ağladır kimin küstürür

   Kısmet ise kadir Mevlâm gösterir:

   Çokça heves edip öğmeli değil

   Günümüz Türkçesi +

   1Seher yeli eser, estirir durur.

   2Kimini ağlatır, kimini küstürür.

   3Kısmetse kudretli Tanrım zaten gösterir;

   4boşuna heveslenip övmeye gerek yok.

   Dörtlük yorumu +

   Rüzgâr kimseyi seçmiyor; ağlatmayı da küstürmeyi de aynı esintiyle yapıyor. Şair bundan bir ölçü çıkarıyor: Payına düşecek şeyi övmek onu getirmiyor.

3. 3

   Bir bölük turna da havada uçar

   İner engininden bir bade içer

   Esen seher yeli göğsünü açar

   Yâr göğsün bentleri düğmeli değil

   Günümüz Türkçesi +

   1Bir bölük turna havada uçuyor.

   2Alçağa inip bir yudum içiyor.

   3Esen seher yeli göğsünü açıyor.

   4Yârin göğsündeki bağlar düğmeli değil.

   Dörtlük yorumu +

   Turna susuzluğunu tek bir inişte giderirken rüzgâr yârin göğsünü açıyor. Kuşun rahatça eriştiği şeye âşık erişemiyor; bir düğme bile ondan yana çalışmıyor.

4. 4

   Bir bölük turna da havada kışlar

   Bak başıma geldi gördüğüm duşlar

   Size derim size yaren yoldaşlar

   Kavli yalan dostu sevmeli değil

   Günümüz Türkçesi +

   1Bir bölük turna havada kışlıyor.

   2Bak, gördüğüm rüyalar başıma geldi.

   3Size söylüyorum, yakın yoldaşlar:

   4sözü yalan olan dostu sevmemeli.

   Dörtlük yorumu +

   Rüyanın çıkması müjde değil, uyarı: Gördüğü şey başına gelmiş. Bu yüzden öğüdünü artık sevgiliye değil yoldaşlarına veriyor, sözü tutmayan dostu sevmeyin diyor.

5. 5

   Karacoğlan der ki konup göçmedim

   Ak göğsünün düğmelerin açmadım

   Fursat elde iken alıp kaçmadım

   Öldürmeli beni döğmeli değil

   Günümüz Türkçesi +

   1Karacoğlan der ki: konup göçmedim.

   2Ak göğsünün düğmelerini açmadım.

   3Fırsat elimdeyken alıp kaçmadım.

   4Beni dövmeli değil, öldürmeli.

   Dörtlük yorumu +

   Şair yapmadığı üç şeyi sayıp cezayı kendisi belirliyor: Dövmek yetmez, öldürmeli. Kaçırılmış bir fırsatın bedeli burada işlenmiş bir suçtan daha ağır tutuluyor.