Bir dem ol dil-ber cemâlinden ırâg olmak ne güc

Redifi “ne güç” olan beş beyit, ayrılığın her hâlini zorluk sırasına diziyor. Sevgili padişah, âşık kapıdaki dilenci; sonunda bülbül taze bahçede karga sayılıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir dem ol dil-ber cemâlinden ırâg olmak ne güc

   Bir nefes cânânesiz 'âlemde sag olmak ne güc

   1Bir an o dilberin güzel yüzünden uzak kalmak ne güç,

   2bir nefes sevgilisiz bu âlemde sağ olmak ne güç.

   Redif ilk beyitte iki kez kurulup gazelin bütün ölçüsünü belirliyor: bundan sonra her hâl “ne güç” ile tartılacak. İkinci dizedeki “sağ olmak” ayrılığı duygusal bir hâlden çıkarıp hayatta kalma meselesine çeviriyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gülsitânda gonçenüñ yanında hâr olmak ne hoş

   Lâle gibi bülbülüñ bagrında dag olmak ne güc

   1Gül bahçesinde goncanın yanında diken olmak ne hoş,

   2lale gibi bülbülün bağrında yanık yarası olmak ne güç.

   Beyit rediften bir sapmayla çalışıyor: “ne hoş” ile “ne güç” yan yana geliyor. Goncanın dikeni olmak yakınlık demek; bülbülün bağrındaki dağ ise kavuşamamanın izi. Lâlenin ortasındaki siyah leke bu yanık yaranın klasik karşılığıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ben gedâsını komazlar yüz sürem dergâhına

   Pâdişahuñ âsitânında yasag olmak ne güc

   1Beni, onun dilencisini, dergâhına yüz sürmeye bırakmazlar;

   2padişahın kapı eşiğinde yasaklı olmak ne güç.

   Sevgili padişah, âşık kapıdaki dilenci. Yasağı koyan da sevgili değil, çevresindeki düzen: “komazlar” çoğuldur. Mihrî'nin Amasya'da şehzade Ahmed'in çevresinde şiir söylediği düşünülünce eşik ve izin imgesi somutlaşıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Çeşmi hışm etdükce cânâ gamzesi hançer çeker

   Mest elinde dôstlar kılıç bıçag olmak ne güc

   1Ey can, gözü öfkelendikçe yan bakışı hançer çeker;

   2dostlar, sarhoş elinde kılıç bıçak olmak ne güç.

   Sevgilinin gözü öfkelenince gamzesi hançer çekiyor; ikinci dizede silah bir sarhoşun eline veriliyor. Tehlike güzellikte değil, denetimsizliğinde. “Dostlar” hitabı beyti şikâyetten tanık çağırmaya dönüştürüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gülşen·i hüsni kenârın tutdı Mihrî hatt·ı yâr

   Bülbülüñ tâze gülistânında zag olmak ne güc

   1Mihrî, sevgilinin ayva tüyleri güzellik bahçesinin kenarını tuttu;

   2bülbülün taze gül bahçesinde karga olmak ne güç.

   Mahlas beytinde “hatt”, sevgilinin yüzünde beliren ayva tüyü: güzellik bahçesini çevreleyen sınır. Bülbülün yerini karganın alması hem yaşlanmayı hem rakibi tek bir imgede topluyor; siyah tüy, siyah kuş.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle