Bu göñlüm zevrakın aldı bu gün bir gonce-leb gül-ruh

Nakaratlı (musammat) bir gazel: “gonce-leb gül-ruh” beş kez dönüyor. Gönlü kayık gibi alıp gözyaşı denizine salan sevgili, gazelin sonunda âşığın varını alarak “işte geldim” diyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bu göñlüm zevrakın aldı bu gün bir gonce-leb gül-ruh

   Yaşum deryâsına saldı bu gün bir gonce-leb gül-ruh

   1Bu gönlümün kayığını bugün bir gonca dudaklı, gül yüzlü aldı;

   2gözyaşımın denizine bugün bir gonca dudaklı, gül yüzlü saldı.

   Gönül bir kayık, gözyaşı bir deniz: matla iki dizede aynı özneyi tekrarlayarak nakaratı kuruyor. Kayığı alan da onu suya salan aynı kişi olduğu için beyit kurtarmakla boğmak arasındaki farkı siliyor. “Aldı / saldı” kafiyesi bu ikiliği taşıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bülendî kaddi nâzile salınup ser-firâzile

   Gülistân sahnına geldi bu gün gonce-leb gül-ruh

   1Boyunun yüceliğiyle, nazla ve başı yukarıda salınarak

   2bugün gül bahçesinin ortasına gonca dudaklı, gül yüzlü geldi.

   Dize içi kafiye (nâzile / ser-firâzile) bu gazeli musammat yapıyor: her dize kendi içinde ikiye bölünüp yürüyüşü hızlandırıyor. Sevgilinin boyu servi gibi yüksek, başı da yukarıda; salınma burada hem yürüyüş hem gururdur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Belâ-keş bülbülüm bildi figânumdan safâ buldu

   Yüzüme gül gibi güldi bu gün gonce-leb gül-ruh

   1Belâ çeken bülbülüm hâlimi bildi, feryadımdan sefa buldu;

   2bugün yüzüme gül gibi güldü gonca dudaklı, gül yüzlü.

   Bülbül burada şairin kendisi değil, onu duyan taraf. Feryattan “safâ bulmak” — başkasının acısından keyif almak — sevgilinin gülüşünü açıklıyor: gülmek, ağlamanın karşılığı olarak veriliyor. Gül ile gülmek aynı kökten sayılıp yan yana konuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dile gerçi cefâ kıldı birine biñ vefâ kıldı

   Bize vaslın 'atâ kıldı bu gün gonce-leb gül-ruh

   1Gönle gerçi cefa etti, bir cefaya bin vefa etti;

   2bugün bize kavuşmasını bağışladı gonca dudaklı, gül yüzlü.

   Beyit bir muhasebe tutuyor: bir cefaya karşı bin vefa. Hesap sevgilinin lehine kapanıyor ve kavuşma bir hak değil “atâ”, yani bağış sayılıyor. Bağış, istenerek alınamayan şeydir; şükran da bu yüzden borç hâline geliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Alup şîrîn-zebân ile elinden Mihrînüñ varın

   Aha geldüm didi yeldi bu gün gonce-leb gül-ruh

   1Tatlı diliyle Mihrî'nin elinden varını alıp

   2bugün “işte geldim” dedi, koştu gonca dudaklı, gül yüzlü.

   Kapanışta sevgili tatlı diliyle Mihrî'nin varını yoğunu alıyor, sonra “işte geldim” deyip koşuyor. Sıra tersine çevrilmiş: ödeme kavuşmadan önce yapılıyor. Nakarat beşinci kez dönünce sevinç bir tekerlemeye, kavuşma bir alışverişe dönüşüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle