Agladıkça Ben Gamınla Bülbül-i Pür-gam Gibi

Redif "gibi" olduğu için her beyit bir benzetmeyle kapanıyor: bülbül, merhem, Cem'in kadehi. Şiir geçmiş bir dostluk âlemini anıp o demin bir daha görülmeyeceğini söylüyor, sonunda kendi dağınıklığını mahlasla ölçüyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Agladıkça ben gamınla bülbül-i pür-gam gibi

   Şâd ol ey rûh-ı revân sen gel gel hurrem gibi

   1Ben gamla dolu bir bülbül gibi senin gamınla ağladıkça

   2sen sevinçli ol ey akıp giden ruh, neşeli biri gibi gel.

   Redif "gibi" olduğu için gazelin her beyti bir benzetmeyle kapanıyor. Matla iki tarafı karşı karşıya koyuyor: bir yanda gamla dolu bülbül gibi ağlayan âşık, öbür yanda neşeli gelmesi istenen "rûh-ı revân". Ağlamak bir şart, sevinmek ondan istenen karşılık.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hiç eser kalmazdı dilde yâreden bir şevk ile

   Sarabilsem sîneme bir şeb seni merhem gibi

   1Gönülde yaradan hiçbir iz kalmazdı, bir şevkle —

   2bir gece seni göğsüme merhem gibi sarabilsem.

   Şart ile sonuç dizeler arasında ters sırada duruyor: önce yaranın izinin kalmayacağı söyleniyor, şart ondan sonra geliyor. Merhem ile yara aynı beyitte buluşuyor ve sevgili hem yaranın sebebi hem tek sargısı oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yâd edip âh eyleyem yâr ile ülfet âlemin

   Ömrüm içre görmedim görmem yine ol dem gibi

   1Yârle geçen dostluk âlemini anıp âh edeyim;

   2ömrümde o demin benzerini görmedim, yine de görmem.

   "Görmedim görmem" iki zamanı üst üste bindiriyor: geçmişte eşi yoktu, gelecekte de olmayacak. Ülfet âlemi anıldığı anda âh'a dönüşüyor; beyit hatırlamayı bir tat değil, bir kayıp bildirisi hâline getiriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir nigâh-ı iltifât etme bu bezmin câmına

   Kâse kâse hûn-ı dil nûş eyle câm-ı Cem gibi

   1Bu meclisin kadehine bir iltifat bakışı bile atma;

   2Cem'in kadehinden içer gibi kâse kâse gönül kanı iç.

   Meclisin kadehine iltifat bakışı bile atılmaması, bunun yerine kâse kâse gönül kanı içilmesi istenir. ‘Câm-ı Cem’ görkemli bir kadeh karşılaştırmasıdır; burada içilen şarap değil konuşanın kendi kanıdır ve benzetme acıyı büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bir mehin şûrîde-hâl-i aşkıyım ben nâ-murâd

   Hâtır u fikrim perîşân olmada Ekrem gibi

   1Ben bir ay yüzlünün aşkıyla hâli perişan, muradına ermemiş biriyim;

   2hatırım da fikrim de Ekrem gibi darmadağın olmakta.

   Mahlas beyti hâl bildiriyor: bir ay yüzlünün aşkıyla perişan ve muradına ermemiş. "Hâtır u fikrim perîşân" derken saçın perişanlığıyla zihnin dağınıklığı aynı kelimeye bağlanıyor; mahlas da o dağınıklığın ölçü birimi oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle