Devlet atına süvâr olmış iki sîmîn-beden

Kurban bayramında ata binmiş iki genci anlatan bir gazel. Övgü kılıç ve kale diliyle kuruluyor, mahlas beytinde “mihr” kelime oyununa dönüyor, sonda ise matla dizesi tekrarlanarak bayram sabahına dönülüyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Devlet atına süvâr olmış iki sîmîn-beden

   Gûyiyâ halk-ı cihâna biri cândur biri ten

   1Devlet atına binmiş iki gümüş bedenli;

   2sanki dünya halkı için biri can, biri ten.

   Devlet atına binmiş iki gümüş bedenli kişi birlikte görünür. İkinci dize onları dünya halkı için can ve ten diye iki tamamlayıcı parçaya ayırır; yaşları veya belirli bir alay sahnesi ilk beyte dışarıdan eklenmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Biri İskender-i devrân birisi Haydar Şâh

   Tîg-ı kahrına bularuñ döye mi burc u beden

   1Biri zamanın İskender'i, biri Haydar Şah;

   2bunların kahır kılıcına burçlar, kale duvarları dayanır mı?

   Övgü askerî bir dile çevriliyor: biri devrin İskender'i, öteki Hz. Ali'nin lakabıyla anılan bir yiğit. Güzellik bir kılıç gibi işliyor ve dayanamayan şey insan değil, burçlarla kale duvarları. Soru biçimi hükmü kesinleştiriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bularuñ biri melekdür biri firişte 'ayân

   Ki temâşâ ider anları ol arada giden

   1Bunların biri melek, biri apaçık firişte;

   2o arada geçen kim varsa onları seyre durur.

   Melek ve firişte aynı şeyin Arapça ve Farsça karşılığı; şair ikisini yan yana koyarak iki genci aynı cinsten sayıyor. Beyitte üçüncü bir kişi de var: yoldan geçip seyre duran. Şairin kendisini kalabalığın içine gizlediği yer burası.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mihrî mihrin bularuñ göremez illâ ki rakîb

   Neyleyelüm kişiye her işi tâli'dür iden

   1Mihrî, bunların sevgisini ancak rakip görebilir;

   2ne yapalım, kişinin her işini yapan talihtir.

   ‘Mihrî / mihr’ ses yakınlığı mahlas ile sevgiyi yan yana getirir. Konuşan onların mihrini görme imkânını rakibe bağlar ve kişinin her işini yapanın talihi olduğunu söyler; özne ilişkisi bu şikâyetle sınırlı tutulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   'Îd-i adhâ ne mübârek gün idi gördüm hoş

   Devlet atına süvâr olmış iki sîmîn-beden

   1Kurban bayramı ne mübarek gündü, hoş gördüm:

   2devlet atına binmiş iki gümüş bedenli.

   Son beyit gazeli matla dizesine geri döndürüyor ve bayramın adını sona saklıyor: îd-i adhâ, kurban bayramı. Kurban gününün adı, ilk beyitteki can-ten ayrımıyla birlikte okununca sahneye ikinci bir anlam katıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle