Dostum çün yüze gülmek eylemişsin hu sana

Sevgiliyi tekke diliyle kapı dışarı eden bir gazel: “yâ Hû”. Sitem, gözyaşının ocağa su koyması ve bir içim su bedduasıyla sürüyor; sonunda şair kendini cihanda başka bir ay yüzlü bulacağına ikna ediyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dostum çün yüze gülmek eylemişsin hu sana

   Yüri iy herca'i var şimden gerü ya hu sana

   1Dostum, madem yüze gülmeyi kendine iş edinmişsin,

   2yürü ey gelgeç gönüllü, git; bundan sonra sana “yâ Hû”.

   “Yâ Hû” bir dervişin hem veda hem savma sözüdür; şair sevgiliyi tekke diliyle kapı dışarı ediyor. Redif olan “sana” her beyitte bu hitabı diri tutuyor. “Yüze gülmek” de bir duygu değil, edinilmiş bir iş gibi anlatılıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gel akıtma gözlerümün kanlu yaşın sevdügüm

   Ocaguna su koyar hayr itmez âhir bu sana

   1Gel, sevdiğim, gözlerimin kanlı yaşını akıtma;

   2sonunda bu senin ocağına su koyar, sana hayrı olmaz.

   Şefkat ile beddua aynı beyitte: ağlamayı durdurmasını isterken sebebini de söylüyor — bu gözyaşı senin ocağına su koyar. Deyim hem bir evi söndürmeyi hem ateşi kesmeyi anlatıyor; iki dizede rica sessizce tehdide dönüşüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Çeşmine cân virdün ey dil pendümi gûş itmedün

   Gör nice sihr etdi âhîr bu iki câdû sana

   1Ey gönül, onun gözüne can verdin, öğüdümü dinlemedin;

   2gör, bu iki cadı sonunda sana nasıl büyü yaptı.

   Muhatap değişip gönül oluyor: öğüt verilen de dinlemeyen de o. Sevgilinin iki gözü “iki câdû” ilan ediliyor; büyü suçlaması gözlerin işini bir suça çevirirken gönlü yalnızca kanmış tarafa indiriyor. Şair kendini öğüt veren üçüncü kişi yapıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Öldürürsen lâ'lün âbı hayret ile ger beni

   Teşne cândır Hak tatturmasun bir içim su sana

   1Eğer beni dudağının o suyuna duyduğum hayretle öldürürsen,

   2susuz giden bir candır; Hak sana bir içim su tattırmasın.

   Beyit baştan sona su üzerine kurulu: dudağın âbı, teşne can, bir içim su. Öldürmenin karşılığı dua kılığında bir beddua — “Hak tatturmasun”. Susuz ölen âşık, sevgiliye kendi susuzluğunu miras bırakıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Zulmet-i gamda kodıysa seni yârün gam yime

   Bulunur Mihrî cihândur yine bir meh-rû sana

   1Yârin seni gam karanlığında bıraktıysa üzülme;

   2bulunur Mihrî, cihan bu, sana yine bir ay yüzlü çıkar.

   Kapanışta şair kendine sesleniyor ve teselliyi çoğullukta buluyor: cihan geniş, bir ay yüzlü daha bulunur. Gam karanlığından ay imgesine geçiş, karanlığı aydınlatacak şeyi yine sevgili cinsinden seçiyor — çare, dertle aynı maddeden.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle