Düşmen kamu kişiye rakîb oldı 'âkibet
Her beytin sonunda “âkibet” — sonunda — tekrarlanıyor; gazel bir sonuç bildirisi gibi ilerliyor. Düşmanın sevgili, derman verecek hekimin zehir sunan olduğu bir bahtsızlık listesi, mahlas beytinde “garîb” kelimesine bağlanıyor.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
'Düşmen kamu kişiye oldı
Kör tâli'üm ki baña oldı
1Düşman herkese sonunda rakip oldu;
2kör talihim yüzünden bana sonunda sevgili oldu.
- 2
Dil derdine devâlar umarken veren baña
Şerbet yerine zehri tabib oldı
1Gönül derdine dermanlar umarken bana ilacı veren,
2sonunda şerbet yerine zehir sunan hekim oldu.
Hasta-hekim ilişkisi bozuluyor: derman umulan kişi zehir veriyor ve bu iş “sonunda hekim oldu” diye anılıyor. Şerbetle zehrin aynı elden gelmesi, klasik şiirin tabip-sevgili benzetmesini tersinden kullanmak demek.
- 3
Lutf u vefâsı müdde'iye oldı dâˀimâ
Cevr ü cefâsı baña nasîb oldı
1Lütfu ve vefası daima iddiacıya oldu;
2eziyeti ve sıkıntısı sonunda bana nasip oldu.
Beyit bir paylaşım tablosu: lütuf ve vefa rakibe, cevr ü cefa şaire. “Nasîb” kelimesi bu bölüşümü kadere bağlıyor; yani sevgili haksız değil, pay öyle düşmüş. Sitem, suçlamadan kaçındığı için daha ağır oluyor.
- 4
Saldı beni kapulara bî-'itibâr edüp
Yanında yüridip oldı
1Beni itibarsız bırakıp kapı kapı saldı;
2sonunda iddiacıyı kendi yanında yürütür oldu.
İtibarı alınan âşık kapı kapı dolaşırken rakip sevgilinin yanında yürütülüyor. İki hareket karşı karşıya: biri kovulmanın, öteki yakınlığın hareketi. Beyit sitemi mekân üzerinden kuruyor — kim nerede yürüyor, kim kapıda kalıyor.
- 5
Çokdur cihânda derd·I ile
Mihrî senüñ işüñde garîb oldı 'âkıbet
1Dünyada sevgili derdiyle hor olup harcanan çoktur;
2Mihrî, sonunda garip kalan yine senin işin oldu.
Mahlas beytinde şair kendini kalabalıktan ayırıyor: sevgili derdiyle harcanan çok, ama garip olan onun hâli. “Garîb” hem yabancı hem tuhaf demek; Mihrî bu ikili anlamla yalnızlığını ve eşsizliğini aynı kelimeye yüklüyor.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak'taki 147702 numaralı sürüm esas alındı. Kaynak bilimsel çeviriyazıyla dizilmiş; macronlar şapkaya, noktalı ünsüzler düz harfe çevrildi, ayın işareti kesme işaretine dönüştürüldü ama silinmedi. Kaynaktaki üç özellik düzeltilmedi: ilk dize yersiz bir ayın işaretiyle başlıyor (“ʿDüşmen”), dokuzuncu dizede “derd·I nigār” büyük İ ile yazılmış, son dizede redif “ʿāḳıbet” biçiminde. Nazal ñ, hamza işareti (dâˀimâ) ve orta nokta olduğu gibi.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Būy'ı zülfüñ gibi ʿanber-bār ü miskīn olmayaMihrî Hatun · Gazel→
Redif olan “âkibet” her beyti bir sonuç bildirisine çeviriyor. Matlada tersine çevirme var: başkalarının düşmanı rakip olarak kalırken, şairin talihi düşmanı doğrudan sevgili yapmış. “Kör tâli'” hem bahtın körlüğünü hem seçme imkânsızlığını söylüyor.