Dilberâ İşimi Zâr Etmek Neden

Âşık, bir zamanlar yakın olduğu sevgilinin kendisinden utanmasına, rakibi seçmesine ve onu aşk ateşinde yalnız bırakmasına “ben ne yaptım?” sorusuyla karşı çıkar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dilberâ işimi zâr etmek neden ben neyledim

   Başıma dünyâyı dar etmek neden ben neyledim

   1Ey güzel, beni perişan etmek neden; ben ne yaptım?

   2Dünyayı başıma dar etmek neden; ben ne yaptım?

   İlk soru, sevgilinin verdiği acıyı açıklanamaz bir cezaya dönüştürür; dünyayı daraltan davranışın karşısında anlatıcı, kendi suçunu boşuna arar ve hesap ister.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Senin ile lâtekellüf geçinirken bir zaman

   Şimdi aşnalığa âr etmek neden ben neyledim

   1Seninle bir zamanlar içtenlikle geçinirken

   2Şimdi tanışlığımızdan utanmak neden; ben ne yaptım?

   Geçmişteki rahat yakınlık ile bugünkü utanma yan yana getirilir. Değişen sevgilinin tavrı, ayrılığı yalnız duygusal değil, ortak geçmişi inkâr eden toplumsal bir kırılma yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gâhice bu derdimendin ismini yâdeylesen

   Bu harâbe gönlümü lûtfunla âbâd eylesen

   1Arada bir bu dertlinin adını ansan,

   2Bu yıkık gönlümü lütfunla bayındır etsen;

   Adın ara sıra anılması ve yıkık gönlün onarılması dileği küçük ama belirgin bir barış teklifi taşır; sevgilinin tek lütfu, viraneyi yeniden yaşanır kılabilecek güçtedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yalvarır idim benim hâtırcığım şâdeylesen

   Tâ bu denlu çevri kâretmek neden ben neyledim

   1Yalvarırdım, benim de gönlümü sevindirsen.

   2Bunca eziyet edip yıkmak neden; ben ne yaptım?

   Gönlü sevindirme yalvarışı hemen ardından “bunca eziyet” hesabına döner. Rica ile sitemin aynı birimde buluşması, âşığın umut ile kırgınlık arasında gidip geldiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ben sanurdum leblerindir hasteye dâr-ü-şifâ

   Düşeli aşkına cânâ sürmedim bir dem sefâ

   1Ben, dudaklarının hastaya şifa evi olduğunu sanırdım;

   2Aşkına düşeli, ey sevgili, bir an rahat yüzü görmedim.

   Dudak, hastaya şifa veren bir kurum gibi düşünülür; fakat aşk başladıktan sonra huzur kalmaz. Böylece iyileştirmesi beklenen güzellik, hastalığın doğrudan kaynağına dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Çünki rahmetmeyicektin hey cefâkâr bîvefâ

   Yâ benim gönlüm şikâr etmek neden ben neyledim

   1Madem acımayacaktın, ey zalim vefasız,

   2Benim gönlümü avlamak neden; ben ne yaptım?

   Sevgilinin baştan merhamet etmeyecek olması, gönlün avlanmasını gereksiz bir zulüm gibi gösterir. “Av” imgesi, âşığın bilerek ele geçirilip sonra sahipsiz bırakıldığı duygusunu keskinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey cenânım tâ ezelden sana oldum mübtelâ

   Kimsenin başına gelmesin mahabbet bir belâ

   1Ey canım, ta ezelden beri sana tutuldum;

   2Sevgi bir bela olarak kimsenin başına gelmesin.

   Ezelden gelen bağlılık, sevginin geçici bir heves olmadığını bildirir; hemen ardından aşkın kimseye gelmemesi dileği, en köklü sadakatin bile nasıl ağır bir belaya döndüğünü açar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ben senin sâdık kulunken yoluna ey dilrübâ

   Rakîbi kendine yâr etmek neden ben neyledim

   1Ben senin yolunda sadık bir kulken, ey güzel,

   2Rakibi kendine sevgili etmek neden; ben ne yaptım?

   Anlatıcı kendisini sadık kul, rakibi ise seçilmiş sevgili konumunda görür. Bu hiyerarşik tersine dönüş, yalnız terk edilmeyi değil, sadakatin değersizleştirilmesini sorgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bu gönül pervâne veş yanmakta aşkın nârına

   Bir gül içün andelîbin bak fiğan ü zârına

   1Bu gönül, pervane gibi aşkının ateşinde yanıyor;

   2Bir gül uğruna bülbülün feryadına bak.

   Pervane ile bülbül aynı aşk yangınında buluşur: biri ateşe yanar, öteki tek gül için inler. İki geleneksel imge, gönlün hem bedenini hem sesini tüketen acıyı birlikte taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Bu Ömer müştâk olaldan hüsnünün gülzârına

    Bî vefâ yerimi hâk etmek neden ben neyledim

    1Bu Ömer, güzelliğinin gül bahçesine özlem duyduğundan beri

    2Ey vefasız, yerimi toprak etmek neden; ben ne yaptım?

    Mahlaslı kapanış, Ömer’in güzellik bahçesine duyduğu özlemi ölüm ve toprağa düşme tehdidiyle sonuçlandırır; şiirin yinelenen sorusu burada en ağır karşılığını bulur.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle