Būy'ı Zülfüñ Gibi ʿAnber-bār ü Miskīn Olmaya

Sevgilinin saç kokusu, eşiği ve kan dökücü gözü çevresinde kurulan gazel; aşk ateşine düşen Mihrî'nin göğsünün yanıp gözünün sürekli yaşlı kalmasını anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Būy'ı zülfüñ gibi ʿanber-bār ü miskīn olmaya

   Ḫadd ü ḳaddüñ gibi raʿnā serv ü nesrīn olmaya

   1Hiçbir koku senin saçınınki gibi amber saçan ve misk kokulu olamaz;

   2hiçbir serviyle yaban gülü yanağın ve boyun kadar güzel olamaz.

   Saç amber ile miskin, yanak ve boy serviyle nesrinin ölçüsü yapılır. Doğa ve değerli kokular sevgiliye benzemeye çalışır fakat redif onların yetersizliğini kesinleştirir; üstünlük her iki dizede de beden ayrıntısına döner.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bister'i nesrīn gerekmez bir dem ārām itmege

   Āsitānuñ gibi dil miskīne bālīn olmaya

   1Bir an dinlenmek için yaban gülünden döşek gerekmez;

   2yoksul gönle senin eşiğin kadar iyi bir yastık olamaz.

   Âşık rahatını yumuşak ve güzel kokulu çiçek yatağında değil sevgilinin kapı eşiğinde bulur. Başını eşiğe koymak kulluk ve alçalış işaretidir; gönülün ‘miskin’ diye anılması hem yoksulluğunu hem bu teslimiyetini açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Var mıdur bir yer ġamuñdan aġladuḳça dōstum

   Gözlerümüñ ḳanlu yaşı ile rengīn olmaya

   1Dostum, senin gamından ağladığımda

   2kanlı gözyaşlarımla renklenmeyen bir yer kalır mı?

   Gözyaşı yalnız yüzden akmaz, çevredeki her yeri kana boyayacak ölçüde genişler. Soru cevap istemez; aşk acısının gizli ve kişisel kalmadığını, âşığın bulunduğu bütün mekânı görünür bir kırmızılığa çevirdiğini söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gerçi ġamzeñ ḳaṣd·i cān itmekde tīr-endāzdur

   Līk çeşmüñ gibi ḳan içici bī-dīn olmaya

   1Yan bakışın cana kastederken usta bir okçudur;

   2fakat kan içicilikte ve acımasızlıkta gözün gibisi olamaz.

   Gamze ok atan savaşçı, göz ise kan içen merhametsiz fail olarak ayrıştırılır. ‘Gerçi/lîk’ karşıtlığı, ilk tehlikenin bile ikincisinin yanında hafif kaldığını gösterir; sevgilinin tek bakışı iki ayrı saldırı kuvveti taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Olmadı bir dem düşelden Mihrī ʿışḳıñ nārına

   Sīne yanup dil göyinip dīde nemgīn olmaya

   1Mihrî senin aşk ateşine düştüğünden beri bir an bile geçmedi ki

   2göğsü yanmasın, gönlü kavrulmasın ve gözü yaşlı olmasın.

   Makta aşkın etkisini göğüs, gönül ve gözde üçlü bir beden haritasına yayar. Ateş dıştan yakarken göz su üretir; karşıt unsurlar aynı anda sürer. ‘Bir dem olmadı’ sözü bu hâlin geçici coşku değil kesintisiz hayat düzeni olduğunu belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle