Ol Saçı Sünbül Yüzi Bedr Aya Sıhhat Yaraşur

Saçı sünbüle, yüzü dolunaya ve boyu serviye benzeyen sevgiliye her beyitte sağlık dileyen gazel, onu güzellerin hükümdarı ve ‘zamanın Süleymanı’ diye övülen kişinin en üstün sevgilisi olarak anar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ol saçı sünbül yüzi bedr aya sıhhat yaraşur

   Ol ruhı lâle lebi hamrâya sıhhat yaraşur

   1Saçı sünbül, yüzü dolunay olan sevgiliye sağlık yaraşır;

   2yanağı lâle, dudağı kıpkırmızı olana sağlık yaraşır.

   İlk beyit sevgilinin dört beden unsurunu çiçek, gök cismi ve renkle eşleştirir. ‘Sıhhat yaraşur’ sözü yalnız dua değildir; bu kusursuz güzelliğin hastalıkla bağdaşmayacağını, sağlığın onun doğal hâli olduğunu ileri sürer.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ol güzeller içre bî-hemtâ vü ra'nâ lâ-nazîr

   Nâzenînler serveri garrâya sıhhat yaraşur

   1Güzeller arasında eşsiz, güzel ve benzersiz olan;

   2nazeninlerin parlak önderine sağlık yaraşır.

   Eşsizlik üç yakın sıfatla üst üste kurulur: bî-hemtâ, ra‘nâ ve lâ-nazîr. Ardından sevgili yalnız tek başına güzel değil, bütün nazlı güzellerin önderi sayılır; sağlık duası bu toplumsal üstünlüğü de koruma isteği taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ol şeh-i hûbân-ı 'âlem hüsn içinde bî-bedel

   Ol gözi şehlâ kadi bâlâya sıhhat yaraşur

   1Dünya güzellerinin şahı, güzellikte eşsiz olan;

   2baygın bakışlı gözleri ve uzun boyuyla ona sağlık yaraşır.

   Sevgili ‘güzeller şahı’ unvanıyla bir güzellik ülkesinin hükümdarı olur. Şehlâ göz ile yüksek boy, bakış ve duruşu birlikte tamamlar; dua böylece soyut güzelliğe değil, göz ve beden ayrıntılarıyla görülen kişiye yönelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ol perî-peyker melek-manzar yüzi gül gonca-leb

   Gamzesi ok ol kaşı hem yaya sıhhat yaraşur

   1Peri bedenli, melek görünüşlü, gül yüzlü ve gonca dudaklı olana;

   2yan bakışı ok, kaşı yay gibi olana sağlık yaraşır.

   Peri ve melek benzetmeleri sevgiliyi insan ölçüsünün ötesine taşırken gül ile gonca yüzü somutlaştırır. Ok gamze ve yay kaş aynı savaş takımının parçalarıdır; sağlık dilenen güzel, âşığı yaralayan silâhlarını da üzerinde taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ol Süleymân-ı zamânuñ müntehâ cânânesi

   Ol semen-sîmâ güzel havrâya sıhhat yaraşur

   1Zamanın Süleymanı’nın en üstün sevgilisi olan;

   2yasemin yüzlü, güzel huriye sağlık yaraşır.

   ‘Zamanın Süleymanı’ belirli bir tarihsel kişiye sabitlenmeden kudret ve ihtişam bildiren övgü unvanı olarak okunur. ‘Müntehâ cânâne’ sevgiliyi kronolojik bir ilişkinin sonuna değil, övgünün ulaşabileceği en yüksek dereceye yerleştirir; yasemin yüz ve huri benzetmesi de bu üstünlüğü beyazlık ve kusursuzlukla tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   İmdi Mihrî bu kelâmı cân u dilden di müdâm

   Ol saçı sünbül yüzi bedr aya sıhhat yaraşur

   1Ey Mihrî, artık bu sözü bütün gönlünle durmadan söyle:

   2saçı sünbül, yüzü dolunay olan sevgiliye sağlık yaraşır.

   Son beyit ilk dizeyi tekrar ederek şiiri başladığı duaya döndürür. Şair kendisine hitap eder ve sözü ‘cân u dilden’ söyleme şartı koyar; böylece kalıp hâlindeki sağlık dileği samimi, sürekli ve kişisel bir bağlılık beyanı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle